کد خبر : 349316
زمان انتشار : 21:15:00 - 1399/10/01
پایگاه خبری محیط زیست ایران
کشاورزی موتور محرکه و نیروی پیش برنده توسعه
کشاورزی به مفهوم راه ها و روش های بهره برداری از منابع آب وخاک و انرژی و... در جهت تامین نیازهای غذایی و پوشاک انسان ها همواره در طول تاریخ پایه و اساس بسیاری از تحولات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در سرتاسر جهان بوده و هست. به طوری که امروزه کشاورزی و توسعه کشاورزی به عنوان موتور محرکه و نیروی پیش برنده توسعه به طور عام و توسعه روستایی به طور خاص است، در حالیکه خود توسعه کشاورزی نیز به اهرم توانمندی به نام ترویج کشاورزی نیازمند است.

به گزارش پایگاه خبری محیط زیست ایران، به اعتقاد بیشتر صاحب نظران، کشاورزی در سطوح مختلف دارای نقش های مهم و اساسی است. کشاورزی یکی از بخش های مهم اقتصادی کشورها و به عنوان اولین بخش اقتصادی در تأمین زندگی انسان از قدیم نقش ایفا کرده است و تأثیراتی چون ایجاد اشتغال و درآمد، تأمین نیازهای صنایع مربوط به کشاورزی، تأمین غذای جمعیت، تأثیر بر محیط زیست و منابع پایه تولید داشته است و همیشه اثرات آن بر توسعه با روند حاکم بر دیدگاه های توسعه هماهنگی داشته است.

کشاورزی به مفهوم راه ها و روش های بهره برداری از منابع آب وخاک و انرژی و... در جهت تامین نیازهای غذایی و پوشاک انسان ها همواره در طول تاریخ پایه و اساس بسیاری از تحولات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در سرتاسر جهان بوده و هست. به طوری که امروزه کشاورزی و توسعه کشاورزی به عنوان موتور محرکه و نیروی پیش برنده توسعه به طور عام و توسعه روستایی به طور خاص است، در حالیکه خود توسعه کشاورزی نیز به اهرم توانمندی به نام ترویج کشاورزی نیازمند است. هر دوی این مفاهیم امروزه دچار تغییر وتحولات شدیدی هستند  به طوریکه کشاورزی شدیدا با بحث پایداری در چالش است و ترویج نیز به تبع آن تحولات ساختاری و کارکردی بسیاری را به خود دیده است.

کشاورزی، نقشی اساسی در تمامی ابعاد مکانی - فضایی توسعه دارد. از این رو توسعه کشاورزی پایدار، یکی از اهداف خطیر نظام های برنامه ریزی و سیاستگذاری جوامع به شمار می رود. شناخت و ارزیابی توان ها و ظرفیت های اکولوژیکی نواحی جغرافیایی برای بهره برداری از آن در تولید محصولات مختلف کشاورزی با قابلیت های ویژه می تواند روند دستیابی به توسعه پایدار کشاورزی را تسریع نماید.

رشد روز افزون جمعیت نیاز جوامع را به افزایش تولید محصولات کشاورزی بیشتر کرده است و از طرفی افزایش تولید محصولات کشاورزی افزایش استفاده از تکنولوژی های جدید، استفاده از سموم و کودهای شیمایی، می طلبد استفاده از این مواد به مرور زمان باعث آسیب های زیست محیطی و موجب اثرات مخرب بر منابع طبیعی به خصوص خاک و آب شده است. جدی بودن تخریب محیط زیست در اثر کاربرد روش های غلـط، موجـب جلـب توجـه و علاقـه منـدی متخصصان به نظام های زراعی سالم و با دوام از نظر اکولوژیک گردیده است به طوری که امروزه در اکثر محافل علمی صحبت از توسعه سیستم های پایدار کشاورزی به میان آمده است.

توسعه پایدار کشاورزی، فرایندی پویا و پایدار برای افزایش محصولات کشاورزی و تغییرات بهینه در جهت زندگی کشاورزان است. توسعه پایدار کشاورزی از نظر سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، الگویی از توسعه است که از زمین، آب و منابع ژنتیکی گیاهی و جانوری حفاظت کند، از لحاظ زیست محیطی بدون تخریب، از نظر فنی مناسب و بجا، از نظر اقتصادی معقول و معتبر و از نظر اجتماعی مقبول باشد.

از جمله مهمترین معیارهای توسعه پایدار کشاورزی عبارت است از:

۱: تأمین نیازهای غذایی اساسی نسل حاضر و آینده از نظر کمّی و کیفی و در عین حال تأمین تولیدات کشاورزی

 ۲: ایجاد مشاغل دائمی، درآمد کافی و شرایط مناسب زندگی و کار برای کسانی که در فرآیند تولیدات کشاورزی اشتغال دارند.

 ۳: حفظ و ارتقای ظرفیت تولیدی منابع طبیعی پایه و منابع تجدیدشونده بدون ایجاد اختلال در عملکرد چرخه های اساسی بوم شناختی و تعادل های طبیعی

۴. کاهش آسیب پذیری بخش کشاورزی نسبت به عوامل طبیعی، اقتصادی و اجتماعی و دیگر تهدیدها و تقویت خوداتکایی این بخش.

اهداف اساسی توسعه پایدار کشاورزی عبارت اند از:

امنیت غذایی از طریق ایجاد توازن مناسب وپایدار بین خودکفایی واتکای به نفس

ایجاد درآمد واشتغال در نواحی روستایی، خصوصاً به منظور ریشه کنی فقر

حفظ منابع طبیعی و حفاظت از محیط زیست

راهبردهایی برای توسعه پایدار کشاورزی و روستایی

 سه معیار کلیدی برای گزینش روش های راهبردی در مورد کشورهای صنعتی وکشورهای در حال توسعه به طور یکسان قابل اعمال هستند

۱- افزایش کارایی و بهره وری: کارآیی و بهره وری از طریق کاربرد پایدارتر منابع از جمله نیروی کار، دسترسی بهتر به تکنولوژی های جدید، استفاده صحیح از نهاده ها و چرخه های زیست شناختی و فرآوری در مزرعه قابل افزایش است.

۲- ایجاد تنوع: در این راستا دو نوع تنوع مختلف قابل حصول است. تنوع در نظام های تولیدی و تنوع در فعالیت های اقتصادی. نوع اول از طریق سازگارکردن الگوهای کشت محصولات، فعالیت های دامداری، نظام های پرورش آبزیان، روش های ماهیگیری و شیوه های جنگلداری با استعدادها و محدودیت های منابع طبیعی حاصل می شود. نوع دوم در نتیجه تلفیق تولید زراعی، جنگلداری وشیلات با فرآوری محصولات تولید شده و تلفیق مشاغل در مزرعه با مشاغل بیرون مزرعه به دست می آید.

۳- افزایش برگشت پذیری و به حداقل رساندن مخاطرات: بیشتر روش هایی که برای تولید، فرآوری، خرید و فروش و مصرف محصولات زراعی، دامی و ماهی استفاده می شوند موجب اتلاف منابع و نهاده ها می گردند و خسارات قابل توجهی را قبل و بعد از برداشت دارند. این امر نه تنها موجب کاهش ستانده ها و درآمد می شود بلکه به زوال محیط زیست یعنی نابودی نباتات، فرسایش خاک، آلودگی آب های زیرزمینی و آلودگی غذا منجر می گردد. اما در خود مزرعه، ضایعات را می توان به عنوان نهاده بازیافت کرد یا اینکه آن ها را به عنوان محصولات جنبی (از قبیل سوخت های به دست آمده از موجودات زنده) مورد استفاده قرار داد. افزایش اتکا به فرآیندهای زیست شناختی که طبیعت ارائه می دهد، می تواند از هزینه نهاده ها بکاهد.

مشکلات و تنگناهای رسیدن به توسعه کشاورزی

۱- عدم مدیریت صحیح منابع آب.

۲- عدم وجود صنایع تبدیلی کافی در منطقه.

۳- عدم تضمین خرید و نوسان قیمت ها در بسیاری از محصولات کشاورزی.

۴- سرمایه گذاری در بخش کشاورزی نسبت به سایر بخش ها بازده کمتری دارد.

۵- پایین بودن تسهیلات بانکی در بخش کشاورزی.

۶- تخریب منابع طبیعی منطقه، به دلیل زیر کشت بردن مراتع و نیز چرای بی رویه دام ها در مراتع.

۷- عدم آگاهی های کشاورزان از متدهای نوین کشت و زرع و در نتیجه آن کاهش سطح تولید.

۸- توجه زیاد به توسعه شهر نشینی و عدم سرمایه گذاری های دولتی در بخش روستایی جهت توسعه کشاورزی

به طور کلی کشاورزی در دنیا از دیرباز بین همه کشورها از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده چه بسا در بین کشورهای توسعه یافته کنونی بخش کشاورزی به عنوان پایه توسعه مطرح بوده و اکنون نیز از موقعیت ویژه برخوردار است. ایران نیز از جمله کشورهای با اقتصاد کشاورزی بوده اما به واسطه غلبه دیدگاه مدنیزاسیون بر برنامه های توسعه، داشتن اقتصاد نفت پایه، کاهش سرمایه گذاری در آن و دیگر مسائل مبتلا به کشاورزی با وجود مزیت نسبی کشاورزی از نقش آن در اقتصاد کاسته شده و کشاورزی کنونی عمدتاً سنتی و تاحدی رایج به حیات خود ادامه می دهد، کشاورزی پایدار به واسطه مسائل موجود در ابعاد طبیعی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی نظام کشاورزی ایران، اکنون به صورت تئوری مطرح است و هنوز چشم انداز روشنی برای آن متصور نیست. در نتیجه به دلایلی که اشاره شد جایگاه این بخش در توسعه خیلی جدی تلقی نمی گردد. اما هنوز هم به سبب طبیعت ماهوی این بخش، نقش مهمی در کل فرآیند توسعه ایفا می کند.

 منابع:

*معروفی، ا و دیگران. (۱۳۸۶). «بررسی عوامل مؤثر در دستیابی به توسعه کشاورزی پایدار». علوم کشاورزی .شماره ۲. صص: ۸-۱.

*عزیزی، ف و دیگران. (۱۳۹۲). «نقش کشاورزی پایدار در توسعه و حفاظت محیط زیست در ایران». اولین همایش ملی مهندسی ومدیریت کشاورزی، محیط زیست و منابع طبیعی پایدار. صص:۱۶-۱.

*اسدی، ش و دیگران (۱۳۹۱). «خصوصی سازی بخش کشاورزی و تاثیر آن در توسعه پایدار». همایش ملی توسعه روستایی. صص: ۶-۱.

*قدیری معصوم، م و دیگران.(۱۳۹۵). «آمایش اکولوژیکی مکان در راستای پیشبرد توسعه پایدار کشاورزی. مطالعه موردی: کاشت پسته در شهرستان نهبندان». مجله آمایش جغرافیایی فضا، فصلنامه علمی- پژوهشی دانشگاه گلستان. شماره ۶. صص: ۱۲۴-۱۱۰.

انتهای پیام

[mediaout][mediaout]

[aparat][aparat]