کد خبر : 347607
زمان انتشار : 22:15:00 - 1399/03/11
پایگاه خبری محیط زیست ایران
چگونه اضطراب کرونا را درمان کنیم
شیوع کرونا باعث بروز اختلالات و فشارهای روانی در جامعه شده است و اکنون تعداد زیادی از افراد به دلایلی همچون ابتلا به این ویروس، جان دادن یکی از عزیزان خود و بروز مشکلات اقتصادی و معیشتی، دچار اختلالات روانی شده اند؛ در نتیجه جامعه نیازمند نسخه شفابخشی برای بازیابی سلامت روان خود است.

به گزارش پایگاه خبری محیط زیست ایران، بیش از سه ماه از شیوع کرونا در کشورمان می گذرد و در این دوران جامعه در بخش های مختلف  تحت تأثیر این ویروس مرموز و خطرناک قرار گرفته است. در کنار عوارض جسمی این بیماری و ابتلای تعدادی از افراد، جان باختن عده ای دیگر و عزادار شدن تعدادی از خانواده ها، سلامت روان بسیاری در اثر ترس زیاد و اضطراب ناشی از ابتلا به کرونا و به مخاطره افتادن وضعیت اقتصادی و معیشتی، پیامدهای منفی جسمی و روحی زیادی را به دنبال داشته و دامنگیر بخشی از افراد جامعه شده است.

این احساس ناامنی روانی و نداشتن امنیت شغلی باعث بروز مشکلات روانی همچون اضطراب و افسردگی شده است و هر روز می توان این نابسامانی روانی را در سطوح مختلف جامعه مشاهده کرد.

 بر اساس مطالعات داخل و خارج از کشور و به ویژه در خارج از کشور نشان داده شده که در سال جاری میلادی، اختلالات روانی 2.5 تا 3 برابر افزایش پیدا کرده است. البته این موضوع طبیعی است؛ چرا که ویروس کرونا ناشناخته بوده و هنوز واکسنی ندارد و ما در مقابله با این خطر جدی قرار داریم و طبیعی است که درصد زیادی از جمعیت را تحت تأثیر داده است. در ایران نیز طی تحقیقاتی که صورت گرفته اختلالات روان شناختی در سطح بالاتری از حالت حد طبیعی است.  

برای بررسی پیامدهای منفی کرونا در دوران شیوع و آشنایی با اقدامات و راهکاری ضروری برای کاهش آسیب های روحی و روانی اقشار مختلف  و بازیابی سلامت روان جامعه پس از پایان دوران کرونا، با فریبرز دُرتاج،  استاد روان شناسی تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی و معاون پژوهشی سازمان نظام روان شناسی به گپ و گفت نشستیم. 

* آقای دکتر! به عنوان اولین پرسش بفرمایید با توجه به  اینکه بیش از 3 ماه از شیوع کرونا در ایران می گذرد و وضعیت سلامت روان جامعه دچار مخاطراتی شده، چه اقداماتی باید صورت گیرد تا بتوان این موضوع را بهتر مدیریت کرد؟

 ویروس کرونا نشان داد که ما در بحث سلامت روان باید اقدامات اساسی انجام دهیم و به یک برنامه آفندی مجهز شویم.این برنامه آفندی را به یک مثلث تشبیه می کنم که یک ضلع آن شناسایی اختلال روانی در گروه های مختلف، یک ضلع پروتکل درمانی مناسب و ضلع سوم آن ارائه خدمات روان شناختی و اجتماعی بر بستر اینترنت و دولت الکترونیک می دانم.

شناسایی اختلالات روانی، تدوین پروتکل های درمانی مناسب و مبتنی بر شناسایی دقیق اختلال و از همه مهمتر الکترونیک شدن خدمات دستگاه های اجرایی (دولت الکترونیک) به نحوی که رفت و آمد مردم (عامل اصلی انتشار و گسترش ویروس) به حداقل ممکن برسد و حتی پروتکل های درمانی از همان بستر بتواند برای گروه های مختلف جامعه قابل ارائه باشد، از جمله اقداماتی است که در دوران کرونا و پساکرونا نیازمند مداقه و اقدام جدی و جهادی دارد. 

بنابراین گام اول و ضروری عبارت است از شناسایی علت اختلالات روان شناختی و اجتماعی در افراد مختلف جامعه که سلامت روانی و اجتماعی آن ها به مخاطره افتاده و یا ممکن است به مخاطره بیفتد.

در این صورت می توان مبتنی بر این شناسایی، شیوه های روان درمانی مناسب را برای مبارزه انتخاب کرد.

* تدوین این پروتکل ها باید بر اساس چه قواعدی تنظیم شود؛ یعنی آیا می توان یک قاعده کلی را در تدوین پروتکل ها برای همه اقشار جامعه لحاظ کرد یا باید متناسب با شرایط و اقتضائات گروه های مختلف آنها را تدوین کنیم؟

برای این شناسایی و تدوین پروتکل نیاز است بدانیم با چه گروه هایی مواجه هستیم؟ خانواده متوفیان کرونا، بیماران مبتلا و خانواده های آنها، افراد قرنطینه و اعضای خانواده، بیماران مشکوک، کارکنان مراقبت های بهداشت و درمان و اعضای خانواده کارکنان پزشکی، کودکان زیر سن مدرسه و والدینشان، دانش آموزان، دانشجویان، زنان باردار، سالمندان، بیماران دارای بیماری زمینه ای  خودایمنی و نقص ایمنی، کارکنان دستگاه های اجرایی، اقشار بی بضاعت و کم برخوردار؛ همه اینها افرادی هستند که شواهد قوی وجود دارد که وضعیت سلامت روان این افراد مستعد بروز نشانه های اختلالات روان شناختی است. 

تحقیقات متعدد در کشور چین علایم روان شناختی همچون اضطراب، ترس، افسردگی، افکار منفی، تغییرات هیجانی، بی خوابی، اختلال استرس پس از سانحه، وسواس، را با درصد شیوع بالا را گزارش کرده اند.

در این بین اختلال پس از سانحه می تواند موجب آسیب های دائمی مثل هجوم خاطره های مزاحم، رفتارهای اجتنابی تحریک پذیری و کرختی هیجان، در افرادی بشود که وضعیت تهدید کننده این ویروس را تجربه کرده اند؛ همچنین اختلال خواب در مبتلایان مشکوک به کرونا که در بخش های ایزوله یا قرنطینه به سر می برند احتمال وقوع زیادی داشته است؛ همچنین اضطراب و افسردگی در بین بیماران تنفسی، وسواس و ترس در بین افراد عادی شیوع بیشتری داشته است. 

آنچه اکنون مهم است اینکه بیماری کرونا مردم ما را درگیر نوع خاصی از اضطراب، یعنی اضطراب مرگ کرده است؛ مرگ به دلیل ماهیت پر ابهامی که دارد، برای اغلب انسان ها تهدید محسوب می شود. اضطرابی که ممکن است شامل ترس از مرگ خودِ فرد یا اطرافیانش باشد.

این اضطراب امروز کیفیت زندگی افراد جامعه را به صورت خیلی جدی تحت شعاع قرار داده و در این مورد به خصوص می توان گفت آگاهی های غلط، هراس آفرینی رسانه های بیگانه و متاسفانه برخی رسانه های داخلی، ضعف دولت در اطلاع رسانی و عدم هماهنگی در اطلاع رسانی موجب شده تا افراد تشخیص کرونا را معادل مرگ بدانند.  

با توجه به آنچه گفته شد، شناخت وضعیت سلامت روان گروه های مختلف و تدوین پروتکل های درمان بر مبنای آن دو گام اساسی در زمینه اقدامات روان شناختی در زمینه مبارزه با بیماری کرونا برای افراد جامعه است.

* موضوع آرامش روانی در دوران قرنطینه به ویژه افرادی که مشکلات و بیماری های زمینه ای دارند و مجبور به ماندن در خانه هستند، بسیار مهم است؛ برای تأمین سلامت روان این افراد در دوران قرنطینه توضیح دهید؟

قرنطینه کردن با ایزوله کردن متفاوت است. قرنطینه کردن به معنای محدودسازی رفت و آمد افرادی که بالقوه در معرض این بیماری هستند تا زمان قطعی تشخیص است اما در ایزوله افرادی به سر می برند که تست آن ها مثبت شده است؛ بنابراین تمایز بین این دو مهم است.

آسیب روان شناختی افراد قرنطینه بر حسب مطالعات انجام شده بیشتر مربوط به اختلال هیجان، خستگی، افسردگی، استرس، کاهش خلق؛ تحریک پذیری، بی خوابی، کاهش توجه، اختلال استرس پس از سانحه (به ویژه در کودکان)، خشم و کرختی عاطفی و کاهش توانایی تصمیم گیری بوده است.

نکته مهم اینکه ضرورت مداخله روان شناختی برای بیماران قرنطینه به دلیل ذات ترس از آلوده شدن یا آلوده کردن دیگران، طولانی بودن دوران قرنطینه، حمایت ناکافی، عدم دسترسی به مراقبت های پزشکی و مواد غذایی کافی و در نهایت خستگی و بی حوصلگی، احساس تنهایی و پرخاشگری شدیداً احساس می شود؛ چرا که در مواردی ثابت شده است افراد به همین دلایل از ادامه قرنطینه خودداری می کنند.

* یکی از گروه هایی که سلامت روان آنها در این روزها بیشتر در خطر است، کادر بهداشت و درمان و افرادی  بوده اند که به طور مستقیم با بیماران کرونایی در ارتباط هستند؛ توضیح دهید این افراد چطور می توانند آسیب های روانی خود را به حداقل برسانند؟

بر اساس نتایج پژوهش های مطالعات قبلی در زمان انتشار ویروس سارس و ابولا، کارکنان حوزه درمان به عنوان صف اول مقابله با بیماری، از اختلالات اضطراب، ترس و استرس برچسب زنی رنج می برند که این موضوعات می توانند کیفیت فعالیت و خدمت رسانی آن ها را تحت تاثیر قرار دهد؛ از طرفی تحمل لباس های مخصوص نیز بر سختی کار این کادر درمانی افزوده است. 

اختلالات روان شناختی استرس، ترس، اضطراب و نشانه های افسردگی و نگرانی شدید در بین خانواده های کادر درمانی گزارش شده است. نتایج مطالعه بر روی خانواده 822 نفر از کادر درمان در چین نشان داده که شاخص اضطراب با 34 درصد و نشانه های افسردگی با 30 درصد بیشترین نشانه های اختلال روانی در بین آن ها بوده است.

* درباره تأثیرات ترس از ابتلا به کرونا در بین نوجوانان به ویژه دانش آموزان توضیح دهید؛ آیا تعطیل بودن واحد های آموزشی بر سلامت روان این قشر تأثیر مثبت داشته یا تأثیرات منفی به دنبال دارد؟

پژوهش ها نشان داده که تعطیلی مدارس و قرنطینه کردن خانگی بر سلامت جسم و روان کودکان و نوجوانان تاثیر گذاشته است. محرک های استرس زا در منزل مانند ترس طولانی مدت، ماندن زیاد در خانه، افکار ناخوشایند و کسالت؛ کمبود ارتباط با دوستان و معلمان، کمبود فضای مناسب در منزل، مشکلات مالی و اقتصادی خانواده به ویژه در دهک های پایین جامعه می تواند اثر ماندگاری بر سلامت جسم و روان دانش آموزان داشته باشد.

بر اساس مطالعه ای میزان استرس پس از سانحه در کودکان قرنطینه شده 4 برابر کودکان غیر قرنطینه است؛ بنابراین این افراد بیشتر درگیر اختلال استرس حاد، اختلال سازگاری و سوگ می شوند. همچنین نتیجه مطالعه ای در چین بر روی 7000 دانشجو نشان داده که 25 درصد آن ها اضطراب را تجربه کردند. دلایل ایجاد این اضطراب ناظر بر ترس از آینده تحصیلی و شغلی و کاهش ارتباطات و تاخیر در فارغ التحصیلی و ورود به بازار کار و ... بوده است.

* زنان باردار از جمله گروه هایی هستند که به واسطه ضعیف بودن سیستم ایمنی بدن در برابر کرونا آسیب پذیرتر از برخی گروه های دیگر جامعه هستند؛ برای حمایت روحی و روانی از این افراد چه  کاری باید انجام دهیم؟

 افزایش سطح اضطراب و استرس و افسردگی در بین زنان باردار چینی نیز در مطالعات انجام شده به اثبات رسیده است. افزایش سطح استرس و نگرانی در دوران بارداری می تواند منجر به افزایش مسمومیت بارداری، زایمان زودرس، تولد نوزاد کم وزن و حتی نمره اپگار پایین شود. این افراد بیش از سایر گروه ها به حمایت عاطفی نیاز دارند.

* درباره تعدیل فشارهای روانی بر گروه های مختلف جامعه چه راهکاری را پیشنهاد می کنید؟

ترس از ابتلا به بیماری، وضعیت آینده شغلی و  منابع درآمدزایی، دوران طولانی قرنطینه موجب شده تا اختلال خواب، افزایش اضطراب و اختلال استرس پس از سانحه نیز در این دسته افراد نیز گزارش شود.  

پس از شناسایی اختلالات و تدوین برنامه های درمان مبتنی بر آن شناخت، این شیوه های روان درمانی را می توان از راه دور و با استفاده از امکانات به روز نظیر ویدئو کنفرانس، برنامه های آنلاین، استفاده از آپ های مناسب، تلفن و ... در قالب پروتکل های روان درمانی مناسب ارائه کرد.

اقدامی که کشور چین نیز انجام داده و با استفاده از بستر اینترنت، ضمن غربالگری و شناسایی افراد مستعد اختلالات روان شناختی، پروتکل های خودآموز برای عموم مردم و همچنین برای گروه های ویژه همچون کودکان، زنان باردار، سالمندان، افراد خانواده های متوفیان و .. ارائه داده است.

نماز به عنوان یکی از مؤثرترین تکنیک های آرام سازی در درمان بیماری های روانی، باید توسط روا ن شناسان و مشاوران و روان درمان گران در کمک به رهاییِ افراد از فشارها و گرفتاری ها تجویز شود

[mediaout][mediaout]

[aparat][aparat]