کد خبر : ۳۴۹۹۶۲
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

پایگاه خبری محیط زیست ایران

تالاب های گلستان در یک قدمی خشکیدن، فاجعه ای که باید جلوی آن گرفت

تاثیر تغییرات اقلیمی به دنبال کاهش بارندگی ها، افزایش دما، برداشت های غیر اصولی، تبخیر و حذف حق آبه سبب شده تا حجم آب تالاب های استان گلستان بسیار کاهش یابد.

تالاب های گلستان در یک قدمی خشکیدن، فاجعه ای که باید جلوی آن گرفت

به گزارش پایگاه خبری محیط زیست ایران،  تالاب ها بسترهای آبی ارزشمندی هستند که علاوه بر تامین امنیت مواد غذایی موردنیاز بشر و سایر موجودات، نقش زیادی در ذخیره کربن مازاد اتمسفر ایفا می کنند و در جهان مجموع تالاب ها در ۴۲ تیپ طبقه بندی شده که از این تعداد ۴۱ نوع آن در سرزمین ایران وجود دارد.

۱۴۱ تالاب دارای ارزش اکولوژیکی با وسعت بیش از سه میلیون هکتار در ایران شناسایی شده که از این تعداد ۲۵ تالاب رامسر سایت (ثبت شده در کنوانسیون رامسر) با بیش از یک میلیون و ۴۰۰ هزار هکتار مساحت دارای ارزش جهانی و چهار سایت نیز ذخیره گاه زیستکره است.

این حوضه های آبی به طور معمول دی اکسیدکربن را توسط گیاهان جذب و آن را تبدیل به مواد آلی می کنند و این باعث می شود تا گرمایش کره زمین کاهش یابد، همچنین می توانند شرایط آب و هوایی را در یک منطقه متعادل کنند و هیدرو اقلیم های خاصی را به وجود آورند که موجب بالا رفتن ارزش های زیستگاهی یک منطقه می شود.

اهمیت حفاظت از تالاب ها در جهان  به حدی است که طبق معاهده های بین المللی از این فضاهای طبیعی حفاظت می شود و پیمان نامه حفاظت از تالاب ها برای نخستین بار به میزبانی شهر رامسر استان مازندران و با حضور ۱۸ کشور جهان در دوم فوریه سال ۱۹۷۱ به امضا رسید.

کنوانسیون رامسر طی نزدیک به ۵۰ سال فعالیت خود تلاش کرده تا زمینه ارتقای حفاظت و بهبود وضعیت تالاب ها در سراسر دنیا را فراهم کند و اکنون این پیمان ۲۴۱۲ مکان به وسعت بیش از ۲۵۴ هزار هکتار در ۱۷۱ کشور را پوشش می دهد.

یکی از توصیه های کنوانسیون رامسر برای مدیریت پایدار تالاب ها، استقرار رویکرد زیست بومی در ساز و کار مدیریت تالاب ها بود و در کشور ایران نیز برای نخستین بار در قالب برنامه چهارم توسعه به این مهم توجه شده است.

تالاب های گلستان گرفتار غم خشکسالی

به گفته فعالان محیط زیست، بررسی وضعیت تالاب های گلستان آلاگل، آجی گل و آلماگل و گمیشان حاکی از آن است که میزان حجم آب موجود در این منابع آبی به دلیل تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگی ها در کنار عوامل مختلف انسانی مانند برداشت بی رویه و تخصیص ندادن به موقع حق آبه به کمترین سطح خود رسیده و ادامه این روند خشکسالی گسترده و به دنبال آن گسترش پدیده گرد و غبار در شمال این استان را در پی خواهد داشت.  

همچنین شکار و صید بی رویه جوامع انسانی ساکن در حاشیه تالاب، ورود پساب های شهری و روستایی و زهکش های کشاورزی از اراضی بالادستی و تغییرات ناشی از آن در خواص فیزیکی و شیمیایی آب و به تبع آن تخریب فون بنتیک موجود در تالاب که در نهایت به کاهش غنای زیستی تالاب منجر می شود، احداث سد و سازه های هیدرولیکی در مسیر منابع تامین کننده آب، عدم رعایت میزان حقابه تعیین شده توسط دستگاه های مسوول برای حفظ بقا و پایداری اکوسیستمی تالاب و برداشت بی رویه آب از دیگر عوامل تهدید کننده تالاب های بین المللی استان است.

تالاب های بین المللی آلاگل، آجی گل و آلماگل همزمان با برگزاری نخستین نشست پژوهشگران سازمان جهانی حفاظت در سال ۱۳۵۰ با هدف حفاظت از تالاب های مهم در رامسر که تحت عنوان "کنوانسیون رامسر" در مجامع بین المللی از آن یاد می شود به همراه تالاب های مهم دیگر ایران به منظور حمایت بهتر از آنها و زیستمندانی که در آن می زیستند به ثبت این کنوانسیون رسید.

تالاب آلاگل با ۲ هزار و ۵۰۰ هکتار، تالاب آجی گل با ۳۲۰ هکتار و تالاب آلماگل با مساحت ۲۰۷ هکتار در نزدیکی مرز ایران و ترکمنستان در فاصله نزدیکی نسبت به هم در بخش داشلی برون گنبدکاووس واقع شدند.

رژیم آبی تالاب های بین المللی این شهرستان سیلابی است به این معنی که باید در استان خراسان شمالی و سایر مناطق محدوده رودخانه اترک که بخشی از آب آن به این تالاب ها نیز سرریز می شود بارندگی مطلوبی داشته باشیم تا وضعیت آبی این تالاب ها مناسب شود.

به گفته کارشناسان، خاک های محدوده این تالاب ها متعلق به دوران چهارم زمین شناسی و از اراضی پست محسوب می شود که مواد اولیه آن را سنگ آهک، ماسه و شیست تشکیل می دهد و دارای آب و هوای مدیترانه ایی گرم و تابستان های خشک و گرم و زمستان های ملایم است.

طبق تحقیقات انجام شده، میزان بارندگی سالانه در این تالاب ها ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلی متر است و تنها در ماه های دی و بهمن میزان بارندگی از تبخیر بیشتر می شود و همچنین سطح رطوبت بین ۲۶ تا ۱۰۰ درصد و تبخیر سالیانه بین ۱۸۰۰ تا ۱۹۰۰ میلی متر متغیر است.

همچنین در ۴۵ کیلومتری شمال غربی گرگان و در حوزه شهرستان گمیشان، آبگیر گسترده ای با نیزارهای انبوه قرار دارد که به نام تالاب بین المللی گمیشان معروف است.

تالاب بین المللی گمیشان که بیش از ۲۰ هزار هکتار وسعت دارد زیستگاه مناسبی برای پرندگان آبزی و کنار آبزی مهاجر به شمار می رود و به دلیل این جاذبه های طبیعی در ایام مختلف پذیرای شمار زیادی از مسافران و گردشگران است.

تالاب های استان به دلیل داشتن رژیم آب سیلابی متاثر از خشکسالی هستند و بخش عظیمی از منبع غذایی خود را بخاطر کم شدن آب و خشکی از دست داده و دیگر آن جلوه و زیبایی گذشته را ندارند.

نگرانی از بحرانی شدن حیات تالابها

سلیمانی آرخی یکی از فعالان محیط زیست گنبدکاووس در گفت و گو با خبرنگار ایرنا بیان کرد: وضعیت تالاب های سه گانه واقع در شمال این شهرستان از نظر میزان آب موجود بحرانی است و حاشیه نشینان این ذخیره گاه طبیعی دغدغه مند تشدید خشکسالی که نتیجه آن مشکلات معیشتی و در نهایت مهاجرت خواهد بود، هستند.

وی ادامه داد: سهم ورودی ناشی از سیلاب های جریان گرفته از حوضه آبریز رودخانه اترک به جای تخصیص یافتن به تالاب های سه گانه گنبدکاووس به سمت مزارع پرورش ماهی در پایین دست و موارد این چنینی هدایت می شود و در عمل تالاب ها امسال از این سهمیه بی بهره ماندند.

این فعال محیط زیست کاهش نزولات آسمانی و تخصیص نیافتن سهمی از سیلاب ها را از مهمترین دلایل وضعیت بحرانی تالاب ها دانست و گفت: سه سال است به صورت تخصصی در این حوزه کار می کنیم برای گروه های مختلف جوامع محلی ساکن در محدوده تالاب های گنبدکاووس در بخش داشلی برون از جمله دانش آموزان، شکارچیان، کشاورزان، صیادان و دامداران کلاس های آموزشی مختلف برگزار کردیم که نتیجه این کلاس های نشان می دهد اکثر افراد ساکن در حاشیه تالاب دغدغه حفاظت از این منابع آبی را دارند.

لزوم سپردن مدیریت تالابها به مردم 

یک استاد دانشگاه در حوزه محیط زیست هم به خبرنگار ایرنا گفت: مردم روستایی در حوزه شهرستان های آق قلا و گمیشان وابستگی زیادی به تالاب ها دارند اما نبود یک برنامه مدون و مطالعات پایه و عدم افزایش دانش زیست محیطی باعث به قهقرا رفتن تالاب می شود.

محمدرضا ملاعباسی افزود: با مدیریت درست منابع آبی بالادست، کنترل آلاینده و حضور جوامع ملی خلاق می توانیم برنامه مدیریت تالاب ها را پیش ببریم، همچنین می توان با رونق گردشگری و توسعه زیرساخت های جذب توریسم مردم حاشیه تالاب ها را در منافع آن سهیم کرد.

وی با اشاره به اینکه در زمان حال امکانات تفرجگاهی قابل توجهی در تالاب های گلستان وجود ندارد، اظهارداشت: می توان با اختصاص ردیف بودجه دولتی چشم انداز روشنی را  برای حفظ این منابع ارزشمند تعریف کرد.

ملاعباسی افزود: اصلی ترین راهکار برای حفظ تالاب ها ضمن رعایت حق آبه، دخالت دادن مردم به عنوان جزیی از تالاب در مدیریت آن است به این معنی که نسبت به تالاب احساس مالکیت کنند چراکه هیچ کس به ملک شخصی خود آسیب وارد نمی کند.

رهاسازی آب از سدشیرین دره علاج بخش بحران خشکسالی تالاب های گنبدکاووس

طبق اعلام رییس اداره حفاظت محیط زیست گنبدکاووس، افزایش دما و کاهش میزان بارندگی به عنوان عوامل طبیعی در کنار عوامل انسانی همگی دست به دست هم داده آلاگل، آجی گل و آلماگل به عنوان سه تالاب بین المللی گلستان واقع در شمال این شهرستان در معرض بحران قرار گیرد و به عنوان نمونه پهنه آبی تالاب آلاگل به کمتر از ۵۰۰ هکتار و عمق عمیق ترین نقطه آن به کمتر از یک متر برسد.

احمد احمدی تاکید کرد: با توجه به سطح تبخیر سالانه هزار و ۸۰۰ میلی متر در منطقه داشلی برون در صورتی که اقدامات لازم برای تامین آب انجام نشود این تالاب تا پایان فصل تابستان خشک خواهد شد که مهمترین تاثیر آن بر معیشت جوامع محلی ساکن در محدوده تالاب ها و همچنین گسترش پدیده ریزگردهاست.

احمدی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا بیان کرد: سرچشمه رودخانه اترک از استان خراسان رضوی است و سد بزرگی در مسیر آن به نام شیرین دره در خراسان شمالی احداث شده که بخش قابل توجهی از آب ورودی این رودخانه را ذخیره سازی می کند و آب مورد نیاز تالاب های سه گانه گنبدکاووس به دلیل داشتن رژیم آب سیلابی همواره از سیلاب های بالادست تامین می شود.

رییس اداره حفاظت محیط زیست گنبدکاووس ادامه داد: تنها راه حل علاج موقت خشکسالی تالاب های گنبدکاووس رهاسازی آب از سد شیرین دره خراسان شمالی و همچنین در صورت بروز سیلاب هدایت آن با هماهنگی شرکت آب منطقه ای استان به سمت این تالاب هاست.

احمدی افزود: سال گذشته حدود ۱۶ میلیون متر مکعب آب از تالاب های گنبدکاووس برای آبزی پروری مناطق پایین دست در شهرستان آق قلا رهاسازی و بخش قابل توجهی از حجم آب تخلیه شد و امسال هم سهمی از ۲ سیلاب ناشی از بارندگی ها به این تالاب ها اختصاص نیافت که نتیجه آن شکل گیری وضعیت فعلی است.

در صورتی که آبرسانی مناسب به تالاب ها صورت نگیرد به گفته مسوولان امر سلامتی انسان ها بر اثر بیماری های تنفسی و چشمی ناشی از ریزگردها تهدید می شود و تاثیر منفی در کوچ پرندگان مهاجر، میزان رویش و تنوع گیاهی و کیفیت آب و هوا دارد و باعث تخریب مزارع کشاورزی و تشدید انگیزه جوامع محلی برای مهاجرت خواهد شد.

احمدی از مسوولان استانی و شهرستان خواست با توجه به بحرانی بودن وضعیت تالاب های بین المللی گنبدکاووس، توجه ویژه ای به آبرسانی این زیستگاه ها داشته باشند چراکه بر اساس قانون حفاظت و احیای تالاب ها بعد از آب آشامیدنی دومین بحث تامین حق آبه تالاب هاست.

به اعتقاد کارشناسان محیط زیست، پیگیری مراحل لازم در بحث رهاسازی آب از سد شیرین دره خراسان شمالی برای کمک به حل موقت بحران خشکسالی تالاب های گنبدکاووس ورود جدی نمایندگان مردم استان در مجلس شورای اسلامی را می طلبد تا این ذخیرگاه های طبیعی برای نسل های آینده هم قابل استفاده باشد. 

در ایران، معیشت جمعیت قابل توجهی از جوامع پیرامون تالاب ها، وابسته به این اکوسیستم های ارزشمند بوده و تخریب هر یک از تالاب های کشور، به طور مستقیم یا غیر مستقیم و در کوتاه مدت یا میان مدت، تبعاتی نظیر افزایش نرخ مهاجرت و بیکاری و کاهش سطح نشاط و سلامت روح و روان در جامعه را در پی دارد.

تاثیر مشکلات کم آبی بر تالاب های ایران

به اعتقاد کارشناسان بعد از آب آشامیدنی مهمترین اولویت تامین حق آبه تالاب هاست اما با توجه به مشکلات کشاورزان برای کشت محصولات در زمان خشکسالی مسوولان تمرکز خود را بعد از آب آشامیدنی، تامین حق آبه این حوزه و در نهایت سایر حوزه ها از جمله تالاب ها قرار می دهند که باعث آسیب به این ذخیره گاه ها خواهد شد.

به گفته مدیر ملی طرح حفاظت از تالاب های ایران، به طور کلی با توجه به کم بودن بارش در سال آبی گذشته طبیعی است که با شروع فصل گرما با مشکلات کم آبی در تالاب ها مواجه شویم و این می تواند باعث به خطر افتادن تنوع زیستی گیاهی و جانوری تالاب ها شود، همچنین موجب بروز مسائلی مانند تشدید گرد و غبارهای محلی و مسائلی از این دست که می تواند جوامع محلی اطراف تالاب را تحت تاثیر منفی قرار دهد، می شود.

مهری اثنی عشری افزود: زمانی که تنش آبی در کشور رخ می دهد به طور معمول بخش کشاورزی، آشامیدنی و صنعت در اولویت تامین حقابه قرار می گیرند اما متاسفانه به رغم تأکید قانون، تالاب ها در این روند در آخرین رده اولویت هستند.

وی ادامه داد: تالاب ها اکوسیستم های حساسی هستند که اگر به صورت پایدار مدیریت و حفاظت نشوند، مشکلات زیادی برای طبیعت و انسان به وجود می آید که گرد و غبار و تهدید سلامت انسان، معضلات اقتصادی-اجتماعی و از بین رفتن زیستگاه پرندگان آبزی و کنار آبزی برخی از این مشکلات است.

به گزارش ایرنا، در راستای حفاظت از تالاب ها، تامین حقابه نقش بسیار مهمی دارد در واقع تامین حقابه محیط زیستی تالاب ها یکی از مهمترین بخش های حفاظت از آنهاست که در این مسیر قانون تکلیف را روشن کرده و بر اساس قانون حفاظت، مدیریت و احیاء تالاب های کشور، تعیین میزان نیاز محیط زیستی تالاب ها بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست و تامین آن بر عهده وزارت نیرو است.

منشا گرد و غبار بودن ۴۲ تالاب کشور

رییس گروه منابع آب، پایش و آینده پژوهشی تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست با اعلام اینکه در زمان حاضر تعداد ۲۲۶ تالاب شامل تالاب های فهرست آیین نامه اجرایی قانون حفاظت، احیا و مدیریت تالاب های کشور تحت مدیریت این سازمان است، گفت: اکثر این تالاب ها که وسعتی در حدود ۳.۴ میلیون هکتار از کل مساحت کشور را در بر گرفته اند، دارای برنامه های مدیریت و احیا هستند.

صدیقه مدرس طباطبایی ادامه داد: از مجموع ۲۲۶ تالاب ذکر شده، بیش از ۴۲ تالاب کشور منشا گرد و غبار هستند که از جمله آن ها می توان به تالاب های هورالعظیم، شادگان، ارومیه، هامون، میقان، صالحیه و بختگان اشاره کرد.  

وی اظهارداشت: در زمان حاضر ۴۳ درصد از تالاب های کشور ظرفیت تبدیل شدن به منشا گرد و غبار را دارند و این به آن معناست که اگر شرایط تالاب ها مطلوب نباشد و نیاز آبی آنها تامین نشود، می توانند به کانون های جدید گرد و غبار در کشور تبدیل شوند.  

به گفته وی سازمان حفاظت محیط زیست در راستای عمل به وظیفه قانونی مصرح در قانون حفاظت، احیا و مدیریت تالاب های کشور، نسبت به تامین نیاز آبی محیط زیستی تالاب ها اقدام و نتایج مطالعات را به صورت رسمی به وزارت نیرو اعلام کرد و آنچه در این زمان ضروری به نظر می رسد، تدوین برنامه مدون و اجرای آن توسط وزارت نیرو در راستای تامین نیاز آبی مورد نیاز تالاب ها به صورت مستمر، به موقع و با هماهنگی سازمان حفاظت محیط زیست است.

مدرس طباطبایی افزود: برغم جلسات، مکاتبات و پیگیری های انجام شده، همکاری ثمربخشی از سوی وزارت نیرو صورت نگرفته است و بعضا چنانچه اقدامی صورت گرفته به صورت کوتاه مدت و مقطعی بوده و پاسخگوی تامین نیاز محیط زیستی تالاب ها و جلوگیری از آثار تخریبی بلند مدت در آن ها نیست.

وی با یادآوری اینکه عدم تامین نیاز آبی محیط زیستی، اثرات تخریبی بلند مدتی بر تالاب ها دارد، گفت: افزایش شوری آب تالاب، کاهش ظرفیت زیستگاهی، کاهش شدید توان حمایت کنندگی تالاب ها از معیشت جوامع بهره بردار و بومی و خشک شدن تالاب از مهمترین اثرات تخریبی عدم تامین نیاز آبی آن هاست.

منبع: ایرنا

کلید واژه :

تالاب های گلستان در یک قدمی خشکیدن

،

فاجعه ای که باید جلوی آن گرفت

اخبار مرتبط
ثبت نظرات
captcha