کد خبر : ۳۴۹۷۶۷
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

پایگاه خبری محیط زیست ایران

نجات کشور از خشکسالی با استفاده از آب مجازی

عضو هیات علمی دانشکده دامپزشکی دانشگاه فردوسی گفت: در مورد خشکسالی، کشور از مرحله بحران خارج شده است و وارد ورشکستگی آبی شده ایم، برای نجات کشور از خشکسالی از مفهوم آب مجازی کمک بگیریم.

نجات کشور از خشکسالی با استفاده از آب مجازی

به گزارش پایگاه خبری محیط زیست ایران، کامران شریفی عضو هیات علمی دانشکده دامپزشکی دانشگاه فردوسی در خصوص مفهوم آب مجازی و تاثیر آن بر حل مشکل خشکسالی گفت: شاید برای همگان این تصور وجود داشته باشد که مشکل خشکسالی تنها امسال در کشور به وجود آمده است، اما اینگونه نیست. کشور ایران از ۳۰۰۰ سال پیش شروع به خشک شدن کرده است. اگر منطقه ایران را در کره زمین بررسی کنیم نحوه چرخش زمین به گونه ای است که رطوبت در آنجا به سمت بالا حرکت کرده و در استوا و قطبین فرود می آید. این پدیده یکی از ویژگی های مناطق معتدله است.

او درباره خشکسالی هایی که در طول تاریخ در ایران به وجود آمده است، افزود: در سال ۱۲۵۱ بدترین خشکسالی در ایران به وجود آمد به گونه ای که قطره ای بارندگی در ایران رخ نداد. گزارش ها از تلفات سنگینی در حدود دو میلیون نفر حکایت می کند. همچنین بعد از روی کار آمدن حکومت پهلوی اول اگرچه یک سیستم مدرنیزاسیون وارد کشور شد، اما در آن زمان حملات طاعون، گاوی ۹۰ درصد گاو ها از جمله گاو های شمال کشور را از بین برد. با توجه به اینکه در آن زمان تراکتور در کشور وجود نداشت کشاورزی از بین رفت، زیرا این گاو ها بودند که زمین را شخم می زدند. در این دوران وضعیت وحشتناکی در ایران ایجاد شده بود. این مساله پایه ریزی موسسه هایی مانند موسسه تحقیقاتی رازی و دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران را در پی داشت. بیماری طاعون گاوی در سال ۲۰۱۰ سرانجام در ایران ریشه کن شد. اگر امروز در کشور مانند سال ۱۲۵۰ و ۱۲۵۱ به خاطر خشکسالی تلفات نمی دهیم به خاطر این است که تکنولوژی وجود دارد.

عضو هیات علمی گروه علوم درمانگاهی دانشکده دامپزشکی دانشگاه فردوسی درباره تعریف تکنولوژی ادامه داد: تکنولوژی یعنی اینکه علم در جهت تولید ابزار به کار برده شود. در این صورت می توانیم بگوییم وارد فناوری تکنولوژی شده ایم. در کشوری مانند ایران که خشک است و جمعیت زیادی دارد باید از تکنولوژی استفاده کنیم.

آب مجازی مقدار آبی است که یک فرآورده کشاورزی مصرف می کند

شریفی در تعریف آب مجازی بیان کرد: از سال ۱۹۹۰ مفهومی به نام آب مجازی به دنیا معرفی شد. آب مجازی مقدار آبی است که یک کالا یا یک فرآورده کشاورزی طی فرایند تولید مصرف می کند. مفهوم آب مجازی لایه های مختلفی به شرح زیر دارد:

آب سبز: آبی که طی بارندگی به دست می آید یا به صورت رطوبت در خاک موجود است و مستقیماً در تولید یک کالا، مثلاً فرآورده های کشاورزی، مصرف می شود. آب سبز در واقع آبی است که در خاک است که کشاورز با کمک آن کشاورزی کرده و زندگی معیشتی خود را ادامه می دهد

آب آبی: مقدار آب سطحی و زیرزمینی که در فرآیند تولید یک کالا، کشاورزی یا صنعتی، مصرف می شود.

آب خاکستری: مقدار آبی که برای راندن آلودگی های حاصل از یک فعالیت تولیدی به ذخایر آب موجود مصرف می شود را آب خاکستری می گویند؛ البته مشروط بر این که سطح آلودگی از حد مجاز و استاندارد تجاوز نکند، ولی این که استاندارد ها رعایت شود یا نه، مسئله دیگری است.

او به آب مجازی چند محصول اشاره و تصریح کرد: دکتر رضا مکنون، عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی امیرکبیر معتقد است برای تولید هر جفت کفش چرم ۸۰۰۰ لیتر آب مصرف می شود یا ۱۳۰۰ لیتر آب برای تولید یک کیلو گندم لازم است. همچنین برای تولید هر کیلوگرم گوشت در کشور های پیشرفته ۱۵ هزار و ۵۰۰ لیتر آب مصرف می شود.

سیستم زندگی معیشتی هنوز هم در کشور ما وجود دارد

عضو هیات علمی دانشکده دامپزشکی دانشگاه فردوسی تأکید کرد: در اوایل دوره قاجاریه و پهلوی زندگی معیشتی وجود داشته است که افراد با سرمایه اندک گذران زندگی می کردند. هنوز هم این نوع سیستم زندگی در کشور ما وجود دارد. بنده اعتقاد دارم کشور ایران مانند قطاری است که چند واگن آن از مدرنیزاسیون رد شده و چند واگن دیگر آن عقب مانده است. هنوز در برخی روستا ها سیستم زندگی مانند گذشته است. کمک نکرده ایم تا در روستا ها سیستم زندگی عوض شود. زمانی که کشاورز سیستم زندگی معیشتی دارد در نتیجه کشاورزی خود را به صورت غرقابی ادامه می دهد. کسانی که از زندگی معیشتی برخوردار هستد از کمترین آموزش برخوردارند.

شریفی اظهار کرد: در زندگی معیشتی با حداقل سرمایه اشتغال ایجاد می شود. برای مثال با داشتن ۲۰ گوسفند یا ۴ الی ۵ گاو اشتغال ایجاد می شود، اما این مساله به قیمت نابودی سرزمین ما است. کشاورز برای کشاورزی از روش غرقابی استفاده می کند. شاید هر کیلو گوشتی که کشاورز تولید می کند در بهترین شرایط ۱۵ هزار و ۵۰۰ لیتر آب مصرف کند. در نتیجه بر اساس گزارش ها در فاصله سال های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۵ حدود ۷۴ کیلومتر مکعب از آب های زیرزمینی تخلیه شده است و ما فرو نشست دشت ها را مشاهده می کنیم.

خشکسالی ها موجب ایجاد خطر شورش های اجتماعی می شوند

او در خصوص پیامد های اجتماعی خشکسالی ها و شرایط سختی که این خشکسالی های دوره ای ایجاد می کنند، افزود: خشکسالی ها جنبه های اجتماعی نیز دارند، افراد به خاطر خشکسالی دیگر نمی توانند در روستا ها باقی مانده و به حاشیه شهر ها آمده و معضلات و مشکلات اجتماعی ایجاد می شود. یکی از نشریات سازمان جهانی بهداشت دام بر اساس کتابی به نام سیاست گرسنگی نوشته است در بررسی ۳۰ کشور مشخص شده که در هر کشوری که در طول سه سال قیمت مواد غذایی ۸۵ درصد جهش کرده شورش های اجتماعی حاصل شده است. اگر کمی دقت کنیم متوجه می شویم که در صورت خشکسالی های شدید خطر شورش های اجتماعی و درگیری در نقاط مختلف کشور با هم وجود دارد؛ بنابراین دستکاری بی رویه در طبیعت عوارض بسیار خطرناکی دارد.

باید شرایط اضطراری خشکسالی در کشور اعلام شود

عضو هیات علمی دانشکده دامپزشکی دانشگاه فردوسی در مورد خشکسالی در کشور ادامه داد: خشکسالی در کشور ما از مرحله بحران خارج شده و وارد ورشکستگی آبی شده ایم. ایران امروز ما ایران گذشته نیست و باید چاره ای برای آن در نظر بگیریم. باید برنامه های کوتاه مدت میان مدت و بلند مدت داشته باشیم. شرایطی که در حال حاضر وجود دارد بنده را به این نتیجه رسانده است که باید در کشور شرایط اضطراری خشکسالی اعلام شود.


بیشتر بخوانید 

پنجه در پنجه خشکسالی؛ روستاهای مشهد عطش دارند


شریفی بیان کرد: اگر می خواهیم مسائل اجتماعی از این شدیدتر نشود باید اقداماتی را انجام دهیم. اگر امسال کاری انجام ندهیم قیمت برخی اقلام و مواد غذایی مانند گوشت افزایش پیدا خواهد کرد. افزایش قیمت ها استعداد اعتراضات اجتماعی را به وجود می آورد. برای نجات کشور باید از مفهوم آب مجازی کمک بگیریم. درگذشته ما از این مفهوم استفاده کرده ایم و از کشور هایی که بارندگی زیاد و مراتع گسترده دارند گوشت وارد کرده ایم. یعنی به ازای هر کیلو گوشت ۱۵ هزار و ۵۰۰ لیتر آب صرفه جویی کرده ایم و فشار سرزمینی را کم کرده ایم. برای نجات گله های گوسفند باید هسته زاینده را حفظ کنیم و بتوانیم با واردات علوفه به خصوص یونجه ۷۰۰ الی ۸۰۰ لیتر آب صرفه جویی کنیم.

پشت سرگذاشتن فشار سرزمینی، نیازمند برنامه ریزی صحیح است

او تصریح کرد: اگر در منطقه ای کم آبی وجود داشته باشد دام نمی تواند بگوید تشنه است و اگر در همان منطقه گرد و خاک نیز زیاد شود دام دچار بیماری ذات الریه نیز می شوند و دیگر دارو هم اثر نخواهد کرد. این مساله باعث خسارات بسیار زیاد می شود. باید در سال جاری با برنامه ریزی درست فشار سرزمینی را پشت سر بگذاریم. باید بیاموزیم با همین شرایط زندگی و کشاورزی کرده و روند کار را بهبود بخشیم. مساله این است که باید به نحوی کشور را وارد مرحله صنعتی کنیم. صنعتی شدن بدین معنی است که تنها ۱۰ درصد مردم نیاز ۹۰ درصد دیگر را تامین کنند. چند مساله مهم برای این کار وجود دارد. نجات سرزمینی و شرایط اضطراری یعنی اینکه سیاست هایی را در بخش اجرایی داشته باشیم.

برای تامین پروتئین مردم باید تدابیری اندیشیده شود

عضو هیات علمی دانشکده دامپزشکی دانشگاه فردوسی با اشاره به مشکلات افزایش قیمت گوشت قرمز و مرغ تأکید کرد: اگر قیمت گوشت مرغ و گوشت قرمز به همین منوال افزایش پیدا کند، طبیعتا خرید و مصرف مردم کاهش پیدا کرده و در پی آن اکثر مردم کشور در تامین پروتئین به مشکل برمی خورند و سپس برای رفع این خلا به نشاسته رو می آورند و در ادامه توانمندی سیستم ایمنی بدنشان در برابر بیماری ها کاهش پیدا می کند؛ بنابراین ناچاریم درپی این عوامل افزایش بستری ها در بیمارستان ها، افزایش نرخ بیمه و... را در نظر بگیریم. در بعضی از کشورها، از جمله آمریکای جنوبی، برای جلوگیری از کمبود پروتئین در بدن مردم و عواقب آن، در نان مردم پودر ماهی اضافه می کنند تا کمبود پروتئین ایجاد شده، برطرف شود. انجام این کار در کشورما امکان پذیر نیست، اما به هرحال ما نیز باید برای تامین پروتئین مردم به اجرای تدابیری بی اندیشیم، نباید بگذاریم بخش عمده تغذیه مردم را نشاسته تشکیل دهد.

باید نگاه صنعتی بر نگاه کشاورزی حاکم شود

شریفی با اشاره مجدد به اینکه باید شرایط خشکسالی اضطراری اعلام شود، اظهار کرد: باید نگاه صنعتی بر نگاه کشاورزی حاکم شود و خود کشاورزی هم باید صنعتی شود. باید برنامه هایی مبنی بر آموزش راه های مبارزه با خشکسالی از طریق گروه های مختلف و در مناطق متفاوت در نظر گرفته شود. برای هدایت هر چیزی، حتی یک کشاورزی ساده ما به تئوری احتیاج داریم، تئوری یعنی شناخت تمام چهارچوب ها و بررسی استدلال ها و نتیجه گیری. دانشگاه باید بتواند مسائل به ظاهر پیچیده را تبدیل به مسائل قابل حل کرده و راه های مختلفی را برای حل یک مسئله و پیشگیری از دیگر عوامل مربوط به آن داشته باشد.

او افزود: قدر آب را باید بدانیم. ما چاره ای غیر از این نداریم، چون همانطور که گفتم از بحران عبور کرده ایم. باید در نگرش های خود تجدید نظر کنیم. وقتی دشت فرو نشست می کند دیگر قابل بازیابی نیست مگر دوباره فعالیت های کوه زایی انجام شود که این مساله هم میلیون ها سال طول می کشد.

عضو هیات علمی دانشکده دامپزشکی دانشگاه فردوسی مشهدادامه داد: نمی توانیم فضا های خالی که آب نگه می دارد را تخلیه کنیم و با فرونشست زمین و از دست رفتن سرزمین روبه رو شویم. در حال حاضر هر فعالیت ما بحث ردپای آب و کربن را ایجاد می کند. همه این موارد باید در تصمیم گیری های ما دخالت داده شود.

مشارکت ما در تولید محصولات  در سطح جهانی مهم است

شریفی بیان کرد: باید تعریف جدیدی از استقلال داشته باشیم. میزان مشارکت ما در تولید فرهنگ، ادبیات، محصولات چه غذایی و چه صنعتی در سطح جهانی مهم است. برای مثال حدودا ۷۰ سال پیش، آلمریا بیابانی مثل بیابان های جنوب مشهد بود. مردم این سرزمین برای اینکه از اثرات تخریبی باد محافظت کنند، شروع به استفاده از پلاستیک کردند و در حاضر آلمریا به یک گلخانه عظیم تبدیل شده که به طور مرتب محصولاتش را به اروپا صادر می کند.

میزان مشارکت در عرصه جهانی به ما قدرت می دهد

او با اشاره به اینکه «ما هم می توانیم این کار را با گسترش کشت های گلخانه ای و استفاده قطره قطره از آب انجام دهیم»، تصریح کرد: آقای دکتر رضا مکنون می گوید که «برای تولید هر کیلوگرم توت فرنگی، ۲۵۰ لیتر آب و برای تولید هر کیلوگرم گندم ۱۳۰۰ لیتر آب مصرف می شود». هر کیلو گندم را امروز پنج هزار تومن از کشاورز می خریم. اگر همین توت فرنگی را به بازار اروپا صادرات کرده و ارز دریافت کنیم، چقدر می توانیم گندم وارد کشور کنیم؟ این میزان مشارکت در عرصه جهانی به ما قدرت می دهد. به همین دلیل امروز نمی توانیم مهندس کشاورزی، دامپروری و دامپزشکی یا حتی متخصص علوم سیاسی که از سایر حوزه ها بی خبر باشد، داشته باشیم. همکاری های بین رشته ای از درون دانشگاه ها باید به نهاد های اجرایی سرایت کند.

عضو هیات علمی دانشکده دامپزشکی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به خشکسالی در سال جاری تأکید کرد: امسال سال خیلی سختی است. بر اساس گزارشی که امسال از طرف دامداران به بنده رسیده است، پارسال اگر یونجه کیلویی ۲۰۰۰ تومن بود، امسال ۶۰۰۰ تومان است. نهاد های دولتی ممکن است در فکر واردات دانه جو، دانه ذرت، دانه های روغنی و کنجاله های این موارد باشند. اما برای حیوان علف خوار و نشخوارکننده مثل گوسفند و گاو برای افزایش بهره وری از همان دانه های بالا نیاز است که علوفه به میزان حداقل در غذا باشد. اگر حیوان رو به مصرف کنسانتره بیاورد هم بیمار شده و هم بهره وری کاهش می یابد.

شریفی درباره تاثیر کیفیت غذای دام بر بهره وری اظهار کرد: در کشورمان با توجه به شرایط اقلیمی تقریبا نمی توانیم حالت چراگاهی داشته باشیم. ما تقریبا چراگاه نداشته و مرتع داریم. در شمال کشور، دشت مغان، بعضی از نقاط کردستان سهند و سبلان به طور محدود چراگاه داریم؛ بنابراین کاری که انجام می دهیم، به طور مثال از یونجه استفاده می کنیم. بقولات از جمله یونجه ازت را در خاک ثبیت می کند، ولی کشت غلات خیلی به خاک صدمه می زند.

هدف از کشت فراسرزمینی وارد کردن آب مجازی به کشور است

او با اشاره به کشت فراسرزمینی افزود: در سال های گذشته کشت های فراسرزمینی هم داشتیم. کشت فراسرزمینی یعنی اینکه در کشور های دیگر زمین اجاره کنیم و این مساله مورد استقبال آن کشور ها هم هست، زیرا که اشتغال ایجاد می شود و از طرفی محصول تولید شده را وارد کشور می کنیم. هدف این است که آب مجازی وارد کشور شود.

عضو هیات علمی دانشکده دامپزشکی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: باید از داستان اصلاحات ارضی سال ۱۳۴۱ درس بگیریم. در این اصلاحات زمین ها تکه تکه شد و بهره وری پایین آمد. با این کار مردم روستا به اطراف شهر هایی مانند تهران آمدند. اگر ما به استقبال حاشیه نشین ها نرویم آن ها به سمت ما خواهند آمد.

کمبود آب خطر آبیاری مزارع، علوفه و سبزی با آب فاضلاب را افزایش می دهد

شریفی در مورد اثرات کاهش کیفیت آب بر کیفیت گوشت بیان کرد: همکاران ما در نهاد های مختلف از جمله سازمان جهاد کشاوززی و دامپزشکی کارایی بسیار خوبی دارند. نگرانی ما از این است که با توجه به کمبود آب مزارع، علوفه و سبزی با آب فاضلاب آبیاری شود. پیش بینی بنده این است اگر این مساله اتفاق افتاد باید در آینده منتظر بیماری های کبدی باشیم. بعضی از مسائل بین رشته ای هم باید در این میان باشد. باید جلسات و نشست های بین رشته آب هم برگزار شود. نهاد های اجرایی باید با هم هماهنگ باشند.

او تصریح کرد: ما به تفکر جامع علمی در همه زمینه ها احتیاج داریم. حدود سی سال است که مفهوم سلامت یکپارچه به وجود آمده است. در مفهوم سلامت یکپارچه از سلامت انسان، حیوان، دام، محیط زیست، کشاورزی و جامعه صحبت می کنیم برای مثال یعنی که اگر در یک دامداری آنتی بیوتیک مصرف شود از طریق مصرف شیر در بدن مردم مقاومت آنتی بیوتیکی حاصل می شود و آنتی بیوتیک با دفع شدن از بدن انسان وارد آب و خاک می شود و باکتری های سالم ژن های مقاومت تولید کرده و به باکتری های بیماری زا انتقال می دهند.

عضو هیات علمی دانشکده دامپزشکی دانشگاه فردوسی مشهد تأکید کرد: وظایف دانشگاهیان و متخصصین این است که مرتب فکر علمی تولید کنند. این مساله در خاطرات بزرگان علم مشهود است. افراد برجسته تفکرات عمیق اجتماعی و فلسفی داشتند و مدام در حال تولید تئوری برای جامعه بودند. زیرا به گفته ورنر هایزنبرگ دانش سرنوشت بشر است.

کلید واژه :

خشکسالی

،

آب مجازی

ثبت نظرات
captcha