کد خبر : ۳۴۹۳۱۱
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

پایگاه خبری محیط زیست ایران

زلزله دماوند و آتشفشان دماوند

روزنامه شرق نوشت: گسل مشا هم از نظر توان لرزه زایی اهمیت دارد و هم از نظر تعداد جمعیت ساکن در حریم و پیرامون گسل. این همان گسلی است که در سال ۱۸۳۰ میلادی -۱۹۰…

زلزله دماوند و آتشفشان دماوند

به گزارش پایگاه خبری محیط زیست ایران، روزنامه شرق یکم دی یادداشتی به قلم مهدی زارع استاد پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله منتشر کرد و نوشت: زلزله ساعت ۳:۰۵ بامداد شنبه ۲۹ آذر ۹۹ با بزرگای ۴ در دماوند ششمین زلزله با بزرگای بیش از ۳.۵ بود که از اولین ساعت ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۹ در شش ماه و ۱۰ روز گذشته رخ داده است. از این زلزله ها حداقل اولین رخداد در همان ۱۹ اردیبهشت ۹۹ بود و زلزله کوچک با بزرگای ۴ در نیمروز هفتم خرداد ۹۹ و همین رخداد بامداد ۲۹ آذر ۹۹ در محدوده رومرکزی و بعضی از بخش های تهران حس شده اند. در ساعت ۲۳:۳۰ پنجشنبه شب ۱۹ خرداد ۹۹ زلزله ای به بزرگای ۲.۹ اتفاق افتاد که البته کسی احساس نکرد و ۴۸ دقیقه بعد از نیمه شب زلزله ای به بزرگای ۴.۹ اتفاق افتاد و با توجه به اینکه محل اصلی آن شرق تهران یعنی منطقه دماوند بود، تهران را لرزاند. عامل این زلزله گسل مشا بود. گسل مشا از مهم ترین گسل های جنوب البرز است. گسل مشا در ۳۵ کیلومتری شمال شرقی تهران از روستای کلان رد می شود. روستای کلان جایی است که تأسیسات سازمان آب یعنی تونل لار-کلان از آنجا خارج می شود و آب دریافتی از مخزن سد لار -درصورتی که البته آبی وجود داشته باشد! - وارد کانال سد لتیان می شود. دو گسل مشا و گسل شمال تهران در این روستا به هم می رسند و تلاقی می کنند.

در ۱۰ کیلومتری جنوب محل تلاقی دو گسل شمال تهران و مشا شهر جدید پردیس ساخته شده است. این منطقه مجاور شهرهای دماوند، بومهن و رودهن و آبعلی است که سرجمع حدود ۳۰۰ هزار نفر جمعیت دارند...دو بار دیگر زلزله هایی متوسط روی گسل مشا گزارش شده اند: زلزله ۱۹۳۰ (۱۳۰۹ ش) آه-مبارک آباد، که موجب خسارت و تلفاتی در محدوده روستای آه و شهر آبعلی و روستای مبارک آباد در ابتدای جاده هراز در دوره پهلوی اول شد. نگارنده در پژوهشی در آبان ۱۳۷۳ موفق شد تا با بعضی از بازماندگان سالخورده زلزله ۱۳۰۹ ش در محل روستای مبارک آباد آبعلی گفت وگو کند. زلزله مهم دیگر که اتفاقا موجب لرزش تهران نیز شد و نگارنده نیز آن را حس کرد، زلزله متوسط اول بهمن ۱۳۶۸ است. زلزله به همین اندازه متوسط یا بزرگ تر (شدید با بزرگای ۶ و اصلی با بزرگای ۷) در گسل مشا یا گسل شمال تهران با یک احتمال علمی می تواند رخ دهد. قطعه جنباشده در زلزله های سال ۱۳۹۹ در منطقه دماوند و قطعه های مجاور آن می توانند کاندیدای رویدادهای بعدی باشند. این منطقه به محدوده مخروط آتشفشانی دماوند بسیار نزدیک است. فاصله افقی و هوایی شهر دماوند تا قله آتشفشانی دماوند حدود ۲۰ کیلومتر است.  

شیب گسل مشا نیز به سمت شمال (به زیر توده آتشفشانی مخروط فعال دماوند) است. فعالیت و جابه جاشدن گدازه های دماوند موجب تحریک گسل های اطراف اتاق گدازه جوان دماوند می شود. آتشفشان دماوند فعال است؛ آخرین فوران آن حدود هفت هزار سال قبل رخ داده است و تظاهراتی مثل آب گرم، دود و بخارهایی که از آن بیرون می آید، نشان می دهد که مجموعه ای پویا و پرتکاپوست. البته از نظر فوران گدازه فعلا شواهدی برای نشان دادن رویداد قریب الوقوع فوران گدازه -تا حدی که امکان بررسی تا امروز وجود داشته- در دست نیست؛ ولی هیچ گاه نباید فراموش کرد که در این سامانه آتشفشانی می توانیم روزی شاهد فوران گدازه هم باشیم. از آخرین پژوهش های انجام شده در این زمینه، مطالعه دکتر «مالک مؤمنی» و استاد «ماداری یاگا» است که در اکتبر ۲۰۲۰ منتشر شد.

آنها با مطالعه زلزله های ۱۹ اردیبهشت ۹۹ دماوند و پس لرزه های بعد از آن نشان دادند که این زلزله ها در محدوده ژرفای بین ۱۵ کیلومتر تا هشت کیلومتر اتفاق افتاده اند. بیشتر زمین لرزه های دهه اخیر نیز در همان ژرفا و در محدوده قطعه شرقی گسل مشا رخ داده اند. این محدوده تقریبا همان بخش از پوسته سخت فوقانی البرز است که لایه لرزه زا پتانسیل تولید زمین لرزه های بزرگ را نیز دارد. انرژی لرزه ای ناشی از رخداد زلزله در این محدوده می تواند به تهران برسد و ساختمان های بلند را تحت تأثیر قرار دهد. مطالعات قبلی وجود اتاق داغ ماگمایی جوان دماوند را در جنوب غربی دهانه کنونی قله دماوند نشان می دهد. پیش تر دکتر «مجتبی نقوی» دانشجوی سابق این جانب و دکتر «شمالی» در پژوهش های خود بر روی زلزله های ثبت شده در البرز نشان دادند که محدوده جنوب غرب قله دماوند از نظر زمین ساختی فعالیت بیشتری نشان می دهد.

محفظه قدیمی ماگمای دماوند به سمت 
شمال-شمال شرقی دهانه به عنوان بخش خنک مخروط شناخته می شود. «مؤمنی» و «ماداری یاگا» بر این باورند که محفظه گدازه جوان موجود ممکن است فشار منفذی را بر روی گسل مشا کم کرده و با کاهش تنش قائم روی گسل، لغزش های امتدادلغز چپ گرد رخ می دهد. این اتفاق ها هم به صورت زلزله های کوچک تا متوسط ۱۹ اردیبهشت تا ۲۹ آذر ۹۹ رخ داده و هم به صورت زلزله های شدیدتر می تواند رخ دهد. ضمنا تمرکز زلزله ها بر روی این قطعه شرقی گسل مشا نشان دیگری است از تحت تأثیر بودن سامانه گسلی مشا از فعالیت های اتاق ماگمایی جوان دماوند. زمین لرزه تاریخی ۱۸۳۰ و زلزله های ۱۹۳۰، ۱۹۵۵ و ۱۹۸۳ (نوروز ۱۳۶۲ بایجان) در جنوب مخروط دماوند ممکن است در نتیجه تحریک گسلش به دلیل جابه جاشدن گدازه در اتاق ماگمایی رخ داده باشد.

نگارنده در پژوهشی با دکتر «سیدرضا مهرنیا» در سال ۱۳۸۹ بر پایه برداشت های ژئوفیزیکی نشان دادند که محدوده تحت اثر مخروط دماوند ناحیه ای گسترده از محدوده پردیس و رودهن تا دماوند و فیروزکوه و دره لاسم از جنوب تا شرق مخروط و دره لار در غرب و دره بلده در شمال مخروط دماوند را شامل می شود. زمین لرزه های مهم تاریخی و باستانی در این منطقه و زمین لغزش های بزرگ که دره های بلده، هراز (به ویژه در منطقه اسک) و لاسم را به تکرار در تاریخ مسدود کرده اند، همگی تحت تأثیر فعالیت آتشفشانی سامانه دماوند بوده اند.

کلید واژه :

زلزله دماوند و آتشفشان دماوند

اخبار مرتبط
ثبت نظرات
captcha