کد خبر : ۳۴۸۹۷۹
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

پایگاه خبری محیط زیست ایران

تبعاتی که فرسایش خاک برجای می گذارد

اهمیت حفظ منابع آبی در جهان و ایران بر کسی پوشیده نیست و در سال های اخیر باتوجه به کاهش بارش ها، از بین رفتن یخچال های طبیعی، تغییر اقلیم و افزایش مصارف آب در بخش های مختلف اهمیت حفظ منابع دوچندان شده است.

تبعاتی که فرسایش خاک برجای می گذارد

به گزارش پایگاه خبری محیط زیست ایران، اما آن چنان که باید به مسئله حفظ خاک در کشور توجه ویژه ای صورت نگرفته است، این در حالیست که آب بدون خاک هیچ تاثیری در افزایش تولید و رونق ندارد، فرسایش خاک می تواند یک روند آرام و بدون اثر مشخص باشد یا یک روند سریع داشته باشد که آسیب جدی به خاک بزند، در سال های اخیر طبق گفته کارشناسان روند فرسایش خاک در کشور و به ویژه چهارمحال و بختیاری روند صعودی به خود گرفته است.

استفاده بیش از اندازه از کودهای شیمیایی و سموم و شیوه های نادرست دفن زباله سبب می شود که خاک های کشور آلوده شود و این موضوع ارتباط مستقیمی با امنیت غذایی دارد.

این مسئله ممکن است در کاهش پتانسیل تولیدات کشاورزی، آسیب شبکه های زهکشی و کاهش کیفیت آب های سطحی نمود خود را نشان دهد.

 نرخ فرسایش خاک در چهارمحال و بختیاری در برخی مناطق ۲۵ تن در هکتار است

علی محمد محمدی معاون آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری در خصوص روند فرسایش خاک در جهان، اظهار کرد: روند فرسایش خاک در دنیا بین ۳ تا ۵ تن در هکتار  و این رقم در کشور ۱۵ تن در هکتار است.

وی در ادامه با بیان اینکه نرخ فرسایش خاک در چهارمحال و بختیاری در برخی مناطق حدود ۲۵ تن در هکتار است، عنوان کرد: یکی از دلایل عمده بالا بودن نرخ فرسایش خاک در این استان توپوگرافی و شیب بلند بوده، همچنین از بین رفتن پوشش گیاهی نیز تاثیرگذار است.

محمدی افزود: یکی از راهکارهای اصلی برای جلوگیری از فرسایش خاک ایجاد پوشش گیاهی و اجرای عملیات های آبخیزداری و آبخوان داری است، اقدماتی نظیر جنگل کاری، مرتع داری، ذخیره نزولات آسمانی، احداث بندهای خاکی، سنگی ملاتی، شیب بندی ارتفاعات و ... در حفظ خاک بسیار موثر است.

معاون آبخیزداری منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه در استان با مشکل تنش آب و خاک مواجه هستیم، گفت: شاید بتوان کمبود بارش ها را از راه هایی مانند شیرین کردن و انتقال آب جبران کرد، اما تشکیل یک سانتی متر خاک بنا بر جنس سنگ بین ۲۰۰ تا یک هزار سال به طول می انجامد.

وی تاکید کرد: خشکسالی های اخیر، تغییر اقلیم، کاهش پوشش گیاهی در مراتع و جنگل ها به علت چرای بی رویه دام، شخم و شیار و قطع درختان موجب فرسایش خاک می شود.

نقشه خاک در چهارمحال و بختیاری وجود ندارد

مهدی نادری استادیار دانشکده کشاورزی دانشگاه شهرکرد در گفت وگو با ایسنا در خصوص مسئله فرسایش خاک در چهارمحال و با بیان اینکه مسئله فرسایش خاک یکی از موضوعات چالش برانگیز در کشور است، اظهار کرد: چهارمحال و بختیاری سرچشمه رودخانه های از جمله کارون، زاینده رود و دز است و بخش مرکزی و جنوب غربی کشور را سیراب می کند و به نوعی این رودها منبع تغذیه خلیج فارس نیز محسوب می شوند.

وی ادامه داد: در یک تعریف کلی فرسایش خاک به جابجایی ذرات خاک از یک منطقه و رسوب در پایین دست اطلاق می شود و معمولا اگر این عمل به صورت طبیعی رخ دهد، مشکلی را ایجاد نمی کند، اما اگر این کار بیش از حد استاندارد باشد می تواند تبعاتی را به همراه داشته باشد.

نادری با بیان اینکه فرسایش خاک هم در مبدا  و هم در مقصدی که رسوب می کند تاثیراتی را به همراه دارد، گفت: در زمانی که فرسایش خاک رخ می دهد معمولا مواد غنی خاک از دست می رود و تهیه عناصر غذایی برای خاک از جمله کود برای کشاورزان هزینه بالایی دارد، در خاک های مرغوب مقادیر زیادی فسفات، پتاسیم، آهن و ... وجود دارد که با فرسایش خاک این مواد غنی در اراضی کشاورزی و مرتعی از بین خواهد رفت.

استادیار دانشکده کشاورزی دانشگاه شهرکرد بختیاری ادامه داد: در فرسایش خاک، کربن موجود در خاک بر اثر تابش نور خورشید وارد هوا شده و موجب ایجاد گازهای گلخانه های می شود، از بین رفتن خاک همچنین موجب تخریب زیستگاه موجودات کوچک و بزرگ نیز خواهد شد.

وی با بیان اینکه تصفیه آب های آلوده از معادن و کارخانجات از طریق خاک امکانپذیر است، بیان کرد: اهمیت حفاظت از خاک بیش تر از گذشته احساس می شود، امروز سازمان خواربار جهانی خاک را یک عامل تاثیرگذار در امنیت غذایی معرفی می کند  و با توجه به تولید غذای سالم از خاک مسائلی مانند فقر، گرسنگی و بیکاری با وجود خاک مرغوب ریشه کن می شود.

نادری سنگ بستر، اقلیم، موجودات زنده، زمان و مواد عالی را از عوامل موثر در تشکیل خاک عنوان کرد و گفت: برای تشکیل ۲.۵ سانت خاک حداقل ۳۰۰ سال زمان در شرایط مطلوب نیاز است، اما در حال حاضر به علت گرم شدن کره زمین، تغییر اقلیم، تغییر در نوع بارش، چرای بی رویه، بهره برداری غیراصولی از خاک و ... برای تشکیل ۲.۵ سانت خاک حداقل با ۱۰۰۰ سال زمان نیاز داریم.

استادیار دانشکده کشاورزی دانشگاه شهرکرد با بیان اینکه طبق تحقیات علمی انجام شده در دانشگاه شهرکرد به طور میانگین نرخ فرسایش خاک در چهارمحال و بختیاری حدود ۹ تن در هکتار است، خاطرنشان کرد: اما این آمار قطعیت ندارد و در برخی مناطق نرخ فرسایش خاک بسیار بالاتر از این میزان است.

وی تاکید کرد: برای جلوگیری از فرسایش خاک نیازمند یک برنامه ریزی مداوم و پیوسته، بودجه و تماس نزدیک با بهره برداران منابع طبیعی داریم، متاسفانه متولی حفظ خاک مشخص نیست و هزینه هایی که سالانه برای حفاظت از خاک با انجام اقداماتی از جمله آبخیزداری، مرتع داری و جنگل کاری انجام می شود، به علت رها شدن بعد از چند سال نتیجه بخش نیست.

نادری با بیان اینکه مبارزه در  بحث فرسایش خاک باید دائمی باشد، یادآور شد: میزان فرسایش خاک در آمریکا در سال ۱۹۸۲ حدود ۹ تن در هکتار و بسیار بحرانی بود، اما با انجام یکسری اقدامات این عدد به ۶ تن در هکتار کاهش پیدا کرد، زیرا تمامی عوامل موثر در فرسایش خاک در کنار هم در نظر گرفته شد.

استادیار دانشکده کشاورزی دانشگاه شهرکرد اضافه کرد: توان فرسایش خاک در چهارمحال و بختیاری نهایتا یک تن در هکتار است، اما در استان ۱۰ برابر تولید خاک، خاک از بین می رود، زمانی که خاک از بین برود، موجب می شود نتوانیم سیل را کنترل کنیم و نفوذ آب در آب های زیرزمینی صورت نمی گیرد.

وی با اشاره به اینکه خوشبختانه قانون حفاظت از خاک در سال ۱۳۹۸ در مجلس  شورای اسلامی به تصوب رسیده است، توضیح داد: در ابتدا باید این قانون به تناسب هر منطقه بومی سازی شود و دستگاه های متولی باید مساعدت لازم را در اجرای برنامه های این قانون داشته باشند.

نادری با بیان اینکه طرح های تفصیلی و برنامه ها برای حفاظت از خاک باید بر اساس نقشه خاک چهارمحال و بختیاری تهیه شود، گفت: در استان نقشه خاک تهیه نشده است، اگر برنامه ریزی ها بر اساس این نقشه انجام شود قطعا حفاظت از خاک به درستی انجام می شود، به طور مثال باید خاک مناسب برای کشاورزی، ساختمان سازی، ایجاد طرح های گردشگری، عمرانی و .. در این نقشه تعیین شود، اگر این نقشه وجود نداشته باشد مسئولان نمی توانند در توسعه شهرها و روستا تصمیم درست بگیرند.

استادیار دانشکده کشاورزی دانشگاه شهرکرد با تاکید بر اینکه کشاورزی و بهره برداری از منابع طبیعی باید پایدار باشد، خاطرنشان کرد: مسئولیت حفاظت از خاک باید به کشاورزان، عشایر و بهره برداران کشاورزی سپرده شود، هر اقدامی بدون همکاری بهره برداران و مسئولان دولتی در حفاظت از خاک محکوم به شکست است.

کلید واژه :

فرسایش خاک

ثبت نظرات
captcha