کد خبر : ۳۴۷۲۱۶
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

پایگاه خبری محیط زیست ایران

هشدار درباره زلزله اخیر تهران

پرفسور پرویز کردوانی گفت: در همه جهان در مناطق زلزله خیز ساخت و ساز ها را در مناطق پست انجام می دهند نه اینکه در ارتفاعات ساختمان سازی کنند. متأسفانه این اتفاق در تهران رخ داده و ما شاهد هستیم که در ارتفاعات تهران ساخت و ساز های زیادی صورت گرفته است. ابتدا قرار بود در ارتفاعات تهران محدودیت ساخت تا ارتفاع هشتصد متری باشد، اما بدون توجه به این مساله بسیار مهم ساخت وساز ها از آن ارتفاع عبور کرده است.

هشدار درباره زلزله اخیر تهران

به گزارش پایگاه خبری محیط زیست ایران، روزنامه آرمان ملی نوشت؛ تهران در شامگاه جمعه برای چندمین بار در سال های اخیر لرزید. زلزله ای که نسبت به زلزله های گذشته قدرت بیشتری داشت و زنگ خطر را برای آینده این شهر به صدا درآورد. مرکز این زمین لرزه دماوند بود و به همین دلیل برخی از کارشناسان فعال شدن آتشفشان دماوند را به زلزله اخیر تهران نسبت می دهند. این در حالی است که برخی وقوع زلزله در تهران را دوره ای می دانند و معتقدند گسل های تهران هر چند سال فعال می شوند که ممکن است این فعال شدن خود را به شکل زمین لرزه های مهیب با تلفات زیاد نشان بدهد. به نظر می رسد وقوع زلزله های بزرگ در تهران بیش از همیشه رنگ و بوی جدی به خود گرفته و اگر مسئولان از امروز به فکر چاره اندیشی نباشند احتمال رخ دادن یکی از فجایع بشری در شهر تهران وجود دارد.

به همین دلیل و برای تحلیل و بررسی این موضوع «آرمان ملی» با پرفسور پرویز کردوانی چهره ماندگار علم جغرافیای ایران گفتگو کرده است. پرفسور کردوانی معتقد است: «وقوع زلزله در تهران قطعی است و نباید تصورات خوش بینانه از این ماجرا داشت و بلکه باید واقعیت ها را در نظر گرفت. به همین دلیل از همین امروز باید تدابیر و اقدامات لازم در این باره اندیشیده شود. کسانی که فکر می کنند در صورت وقوع زلزله در تهران مردم می توانند در پارک ها زندگی کنند سخت در اشتباه اند. باید از این امروز به این موضوع فکر کرد که ساخت و ساز های تهران را کجا و چگونه بسازند که زلزله آن ها را خراب نکند.

بدون شک در صورت وقوع زلزله در تهران این شهر نابود خواهد شد و تلفات بسیار زیادی خواهد داشت. در صورت وقوع زلزله ساخت و ساز هایی که در ارتفاعات تهران وجود دارد روی ساختمان های دیگر فرو خواهد ریخت و از سوی دیگر لوله های گاز و آب شکسته خواهد شد و یک فاجعه انسانی و شهری رخ خواهد داد». در ادامه این گفتگو را می خوانید.

دیدگاه شما درباره زلزله اخیر تهران چیست؟ این زلزله به چه میزان می تواند برای مردم تهران خطرناک باشد؟

ایران از جمله کشور هایی در جهان است که در معرض بلایای مختلف طبیعی مانند سیل، خشکسالی و زلزله قرار گرفته است. این در حالی است که در شرایط کنونی نیز با بیماری کرونا درگیر است. نکته مهم اینکه از وقوع بلایای طبیعی نمی توان جلوگیری کرد، اما می توان اقداماتی انجام داد که خسارت های ناشی از بلایای طبیعی کاهش پیدا کند و یا حتی از بین برود. در تهران گسل های زیادی وجود دارد. یکی از این گسل ها در شمال تهران و در اطراف لواسانات است؛ گسل دیگر در شهر ری و دیگری بین دو اتوبان شهید همت و حکیم قرار دارد. بنده در سال۱۳۶۳ کتابی به نام منابع و مسائل آب در ایران نوشتم.

در آن زمان برای مسئولان، مناطقی را که زلزله خیز است، مشخص کردم. منطقه زلزله خیز تهران از منطقه سفیدرود در گیلان آغاز می شود و تا شاهرود ادامه پیدا می کند. در این منطقه شرایط به شکلی است که هر پنجاه سال یک زلزله با قدرت هفت ریشتر رخ می دهد. زلزله ای که قدرت نابودکننده ای دارد و همه چیز را خراب خواهد کرد. به همین دلیل تهران در منطقه زلزله خیز قرار گرفته است. در همه جهان در مناطق زلزله خیز ساخت و ساز ها را در مناطق پست انجام می دهند نه اینکه در ارتفاعات ساختمان سازی کنند. متأسفانه این اتفاق در تهران رخ داده و ما شاهد هستیم که در ارتفاعات تهران ساخت و ساز های زیادی صورت گرفته است. ابتدا قرار بود در ارتفاعات تهران محدودیت ساخت تا ارتفاع هشتصد متری باشد، اما بدون توجه به این مساله بسیار مهم ساخت وساز ها از آن ارتفاع عبور کرده است. مهم تر اینکه ساخت وساز ها تنها به شکل منزل نبوده و دانشگاه، بیمارستان و حتی هتل هم ساخته شده است. ژاپن یکی از کشور های زلزله خیز جهان است که زلزله های زیادی در این کشور رخ می دهد. با این وجود در این کشور زلزله خسارت های زیادی به بار نمی آورد.

مسئولان ما نیز باید درباره شرایط زلزله در ژاپن تحقیق کنند که چرا در کشوری مانند ژاپن که زلزله های پرقدرتی رخ می دهد خسارت های زیادی به وجود نمی آید. در ایران تنها در هنگام ساخت اتاق ها تیرآهن ها را به صورت ضربدری نصب و عنوان می کنند این کار برای مقابله با زلزله است. در حالی که اینگونه اقدامات جوابگوی وضعیت زلزله در تهران و ایران نیست.

آیا زلزله تهران به آتشفشان دماوند ارتباط دارد؟ طرح این موضوع به چه میزان سندیت علمی دارد؟

بنده فکر نمی کنم زلزله تهران به آتشفشان دماوند ارتباط داشته باشد. آتشفشان دماوند مانند سهند فعال نیست. در سهند حتی چشمه های آب گرم نیز وجود ندارد. این در حالی است که در سبلان چشمه های آب گرم وجود دارد و تا دو هزار و هفتصد متر زمین را کنده اند تا از «ژئو ترمال» یعنی گرمای زمین استفاده کنند. در نتیجه آتشفشان دماوند فعال نیست که بتوان زلزله تهران را به آن نسبت داد.

منشأ زلزله تهران گسل مشاء است که تا شمال کشیده شده و تا شمیرانات نیز امتداد پیدا می کند. به همین دلیل خیال مسئولان باید از وضعیت آتشفشان دماوند راحت باشد. با این وجود نباید اجازه ساخت و ساز های بی رویه به خصوص در ارتفاعات تهران داده شود و از سوی دیگر ساختمان ها بیمه زلزله شوند. شهرداری تهران عنوان می کند به دلیل اینکه هزینه مدیریت شهر تهران زیاد است ناچار به تراکم فروشی است. وزارت نیرو نیز از این رویکرد حمایت می کند. دلیل این اقدام وزارت نیرو نیز این است که اگر یک ساختمان یک طبقه باشد یک انشعاب می گیرد، اما اگر بیست طبقه باشد بیست انشعاب می گیرد آنهم با قیمت های هنگفتی این اتفاق رخ می دهد. در نتیجه مسئولان مربوطه بیش از آنکه به فکر جان و سلامت مردم باشند به دنبال درآمد بیشتر هستند. گسل ها هر لحظه ممکن است فعال شود و این احتمال بسیار قوی است که گسل های تهران فعال شود.

بسیاری از چشمه ها که جاری شده به دلیل وجود گسل ها بوده است. ما دو نوع آب داریم؛ آب عمیق و آب ژرف. آب های عمیق در عمق هفتصدمتری زمین قرار دارد در حالی که آب های ژرف در عمق هزار و پانصد متری زمین قرار دارند. به همین دلیل اگر قرار است از این آب ها استفاده شود باید در محل های گسل این اتفاق رخ بدهد. اگر در محل های گسل این اتفاق رخ ندهد آب ها یا شور هستند و یا مانند مناطق نفتی خواهند بود. به همین دلیل گسل ها فواید زیادی دارند هر چند ممکن است ضرر هایی نیز داشته باشند.

آیا زلزله ها به صورت دوره ای اتفاق می افتند؟ به عنوان مثال صد و هفتاد و چهار سال پیش براساس گسل مشاء یک زلزله بزرگ در تهران رخ داده که تلفات زیادی به همراه داشته است. آیا پیش بینی هایی که درباره دوره های زمانی زلزله ها صورت می گیرد واقعیت دارد؟

خیر؛ نمی توان بر این اساس درباره زلزله ها پیش داوری کرد. به عنوان مثال در سال۱۳۳۹ یک زلزله لارستان لار را نابود کرد و پس از مدتی زلزله بزرگی در بوئین زهرا رخ داد. زلزله هر چند سال یک بار در ایران رخ می دهد و گاهی تا یک یا دو ماه نیز طول می کشد. در برخی مناطق که زلزله خیز است و مردم با هراس زلزله مواجه اند، حتی با لباس استحمام می کنند که به محض وقوع زلزله از منزل خارج شوند. البته قدرت زلزله در مناطق مختلف متفاوت است و از یک یا دو ریشتر شروع می شود و به عدد های بالاتری می رسد.

در برخی مناطق قدرت زلزله پس از مدتی روی هم جمع می شود و به یکباره زلزله بزرگی به قدرت هفت ریشتر یا بیشتر رخ می دهد که خسارت های زیادی به بار می آورد. خسارت های زلزله در شهر ها و روستا ها و زمین های کشاورزی نیز متفاوت است. در شهر ها علاوه براینکه زلزله خسارت های زیرساختی به همراه می آورد تلفات انسانی نیز وجود دارد. این در حالی است که در زمین های کشاورزی و روستا ها تلفات انسانی کمتر است ما قنات ها به عنوان منبع درآمد مردم آسیب می بینند. به همین دلیل نیز مسئولان در هنگام وقوع زلزله باید به فکر منبع درآمد روستائیان و کشاورزان باشند. اگر منبع درآمد روستائیان پس از زلزله فراهم نشود زندگی روستائیان با چالش های جدی مواجه می شود که یکی از مهم ترین آن ها مهاجرت به شهرهاست.

گسل های تهران به چه میزان خطرناک هستند و احتمال فعال شدن دارند؟

در ایران موسسه ژئو فیزیک وجود دارد و همه گسل های تهران شناسایی شده است. به همین دلیل می توان درباره این گسل ها تدبیر لازم را انجام داد. شهرداری تهران با توجه به گسل های موجود نباید پروانه ساخت و ساز صادر کند که متأسفانه پروانه صادر می کند. چرا باید اقداماتی انجام داد که در صورت وقوع بلایای طبیعی میزان تلفات انسانی و زیرساختی افزایش پیدا کند. شهرداری تهران نباید بدون بررسی پیامد های زمین شناختی و جغرافیایی مجوز ساخت مسکن صادر کند. حتی اگر چنین تصمیمی نیز در گذشته گرفته شده باید ساخت و ساز ها را خراب کنند. اغلب ساخت و ساز هایی که در ارتفاعات تهران انجام شده در صورت وقوع زلزله خطرناک هستند و خسارت ها را افزایش می دهند. به همین دلیل نیز باید این ساخت و ساز ها را تخریب کرد تا به مردم شهر آسیب نرسد.

از سوی دیگر باید رویکرد کشوری مانند ژاپن را مورد بررسی قرار داد که چرا هنگامی که در این کشور زلزله های بزرگ رخ می دهد ساختمان ها فرو نمی ریزند و بلکه معلق می شوند. به همین دلیل نیز میزان خسارت های ناشی از زلزله در این کشور بسیار پائین است. ما باید گروه های تحقیقاتی به ژاپن بفرستیم تا از نزدیک با عملکرد مسئولان این کشور در مقابل زلزله آشنا شوند. در شرایط کنونی تهران دیگر جای ساخت و ساز ندارد. یعنی همه مورد استفاده قرار گرفته است. در نتیجه اگر قرار است ساخت و سازی در تهران صورت بگیرد باید با توجه به رویکردی که در کشورژاپن صورت می گیرد این اتفاق بیفتد. در ارتفاعات نیز نباید ساخت و ساز جدیدی انجام بشود.

امروز در بسیاری از محله های بالای شهر تهران کوه ها قابل مشاهده نیست. دلیلش نیز این است که ساخت و ساز ها به اندازه ای زیاد است که چنین اجازه ای را به مردم ساکن در محله های بالاشهر نمی دهد. در گذشته ما در زمینه حفر چاه مشکل داشتیم، اما با تحقیقاتی که در این زمینه در کشور های دیگر صورت گرفت، امروز به مرحله ای رسیده ایم که به خوبی در کشور چاه حفر می کنیم. نوع گسل و زمان فعال شدن آن در ایران قابل شناسایی است. به همین دلیل مسئولان می توانند با توجه به اطلاعاتی که در این زمینه دارند از خسارت های زیاد زلزله احتمالی در تهران جلوگیری کنند.

در صورت وقوع زلزله در تهران این شهر دچار چه وضعیتی خواهد شد؟ میزان خسارت ها در این شهر را چگونه ارزیابی می کنید؟

در صورت وقوع زلزله در تهران اتفاقات بسیار ناگواری برای این شهر رخ خواهد داد که از تصور خارج است. بنده معتقدم وقوع زلزله در تهران قطعی است و نباید تصورات خوش بینانه داشت، بلکه باید واقعیت ها را در نظر گرفت. به همین دلیل از همین امروز باید تدابیر و اقدامات لازم در این باره اندیشیده شود. کسانی که فکر می کنند در صورت وقوع زلزله در تهران مردم می توانند در پارک ها زندگی کنند سخت در اشتباه هستند.

باید از این امروز به این موضوع فکر کرد که ساخت و ساز های تهران را کجا و چگونه بسازند که زلزله آن ها را خراب نکند. بدون شک در صورت وقوع زلزله در تهران این شهر نابود خواهد شد و تلفات بسیار زیادی خواهد داشت. در صورت وقوع زلزله ساخت و ساز هایی که در ارتفاعات تهران وجود دارد روی ساختمان های دیگر فرو خواهد ریخت و از سوی دیگر لوله های گاز و آب شکسته خواهد شد و یک فاجعه انسانی و شهری رخ خواهد داد. تهران مانند یک شهر کوچک و روستا نیست که پس از زلزله چند ساختمان کاهگلی فرو بریزد و بتوان پس از مدتی آن ساختمان ها را از نو ساخت. خسارت ها در تهران به اندازه ای زیاد و گسترده خواهد بود که بازسازی آن ها سال ها طول خواهد کشید.

چرا با وجود هشدار هایی که در این زمینه داده می شود، اقدامات موثری صورت نمی گیرد؟

متأسفانه کسی به هشدار ها گوش نمی دهد و همچنان همان رویکرد گذشته دنبال می شود. در دو سال گذشته سیل در ایران خسارت های زیادی به بار آورده است. وقوع این سیل ها نیز به دلیل گرم شدن زمین بوده و نه تغییرات اقلیمی. با این وجود هنوز هیچ اقدام اساسی و موثری برای کاهش خطرات سیل در کشور رخ نداده است. در سال های گذشته کشور گرفتار خشکسالی بود و حتی در برخی مناطق اصفهان، تا مرز نابودی اقلیم نیز رسید. گرم شدن کره زمین سبب بی نظمی در بارندگی ها می شود.

به عنوان مثال در شرایط کنونی که فصل بهار است، در برخی مناطق کشور برف می بارد و یا در استان یزد که ممکن است در طول سال شصت میلیمتر بارندگی داشته باشد به یکباره و در طول بیست و چهار ساعت صد میلیمتر باران می بارد. وزارت نیرو عنوان می کند رودخانه ها را لایروبی کرده تا آسیب های سیل کاهش پیدا کند. هر چند تا حدودی این اتفاق رخ داده، اما سیل همچنان در ایران خرابی های زیادی به بار می آورد. از سوی دیگر سد ها را تا حدود سی تا چهل درصد خالی کرده اند تا در صورت بارندگی های زیاد سد ها سرریز نکند و سبب خرابی و ویرانی نشود، اما خالی کردن سد ها مشکلی را حل نخواهد کرد. اقدام صحیح این است که باید رویکردی در پیش گرفته شود که سیل به هیچ عنوان راه نیفتد. بارندگی نعمت بزرگی است و باید قدر این نعمت را دانست.

لرزه تهران، نشانه فعال شدن آتشفشان دماوند بود؟

زلزله بامداد جمعه در گسل مشاء واقع در دماوند که طبق آخرین بررسی های انجام شده، مشخص گردید که ۹/۴ ریشتر بوده است، این شایعه را در میان مردم رواج داد که ممکن است آتشفشان دماوند دوباره فعال شده باشد و کاربران شبکه های اجتماعی به طنز به یکدیگر می گفتند که بعد از کرونا و زلزله، نوبت انفجار آتشفشان دماوند است! در پاسخ به این اظهارنظر اعلام می کنم آتشفشان دماوند سال هاست که فعال شده، اما در وضعیت انفجاری قرار ندارد، بنابراین محدوده فعالیت آتشفشان دماوند به چشمه های آب گرم، فوران بخار از زمین و فعالیت های گرمایشی منتهی می شود.

در مطالعات ژئوفیزیکی که چند ماه پیش انجام دادیم مشخص شد که فعالیت های آتشفشان دماوند، برروی گسل مشاء تاثیر گذار است یا فعالیت این گسل می تواند برروی فعال شدن گسل های منطقه تاثیرگذار باشد، منتها این امر بدان معنا نیست که فعالیت گسل مشاء، همان طور که موجب زمین لرزه شد، به دلیل فعالیت انفجاری بودن آتشفشان باشد.

منطقه ای که کوه دماوند در آن واقع شده، منطقه ای زلزله خیز است و گسل مشاء (به عنوان گسل فعال و خطرناک تهران) در این منطقه قرار دارد، اما آتشفشان به عنوان یک عامل تحریک کننده (اضافه بر وضعیت موجود پوسته زمین) همچنان فعال است و همین امر موجب می شود که ریتم های طبیعی پوسته گاهی تغییر کند و چه بسا زمین لرزه ای که بامداد جمعه رخ داد، ممکن است تحت تاثیر فعالیت آتشفشان دماوند رخ داده باشد.

در مطالعه ای که در سال های ۸۶ و ۹۶ در پژوهشگاه زلزله شناسی با همکاری دانشگاه استراسبورگ فرانسه در محیط پیرامون آتشفشان دماوند انجام دادیم، مشخص شد که این آتشفشان تغییرات دمایی بالایی داشته و در شهریور ۹۷ که سیلابی در منطقه گزنک به راه افتاد، یکی از احتمالات وقوع آن سیلاب، گرم تر شدن پوسته در اثر فعل و انفعال دمایی بوده که پیرامون محیط دماوند رخ می دهد و باعث آب شدن لایه هایی از یخ منطقه شده و به شکل سیلاب به روستا های همجوار خسارت وارد کرد.

با این توضیحات قصد دارم به خوانندگان این سطور اعلام کنم که ما در رابطه با آتشفشان دماوند با یک مجموعه فعال روبه رو هستیم و این مجموعه فعال می تواند با عوارضی همچون تحریک گسل ها همراه باشد و باعث زمین لرزه های آینده نیز بشود. اما اگر فردی هم این موضوع را تایید کند که به دلیل فعال شدن آتشفشان، زمین لرزه رخ داده یا اصلا آتشفشان در زلزله بی تاثیر بوده، سخنی قطعی نیست و زمانی می توان این عوامل را با احتمال بیشتر تایید یا تکذیب کرد که رصد و پایش دقیق تری مبتنی بر شواهد پیرامون آتشفشان، اتفاق بیفتد.

تاکنون پایش برخطی در این رابطه رخ نداده و همین امر موجب می شود به جرات بگوییم که همه صحبت ها برحسب حدس و گمان است. از سوی دیگر هیچ بعید نیست که ما در روز های آینده شاهد زمین لرز های دیگری در استان تهران باشیم و شاید زمین لرزه اخیر موجب شده باشد که مانند یک ضربه چکش، یک قطعه بزرگِ قفل شده روی گسل مشاء را به حرکت در آورده باشد، یا اینکه موجب تحریک گسل مجاور (گسل شمال تهران) شده باشد که در لواسانات و روستای کلان به همدیگر می رسند. پس احتمال زلزله های دیگری در این مقیاس ریشتر یا بزرگتر وجود دارد و باید مردم تهران آمادگی کامل را برای خطرات احتمالی داشته باشند.

با قطعیت نمی توانیم بگوییم زلزله بامداد جمعه اصلی بوده یا پیش لرزه و نمی توانیم بگوییم اتفاق بزرگتری رخ نمی دهد، اما با توجه به اینکه برآورد شده در سال ۱۸۳۰ میلادی زلزله تاریخی با بزرگای هفت ریشتر روی این گسل رخ داده، همیشه این احتمال هست که زلزله ای بزرگتر از هفت ریشتر هم روی آن رخ بدهد.

کلید واژه :

هشدار

،

زلزله تهران

،

زلزله

ثبت نظرات
captcha