کد خبر : ۳۴۵۷۸۹
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

پایگاه خبری محیط زیست ایران

گزارشی از آلودگی هوای تهران در ۴۲ سال پیش

بنزین به ظاهر بی دود بیش ترین آلودگی را به تهرانی ها تحمیل می کند. از مجموع آلودگی های مختلف هوای تهران ۷۸.۵۵ درصد آن ناشی از سوخت بنزین در اتومبیل هاست و فقط ۱۱.۰۹ درصد این آلودگی حاصل کار وسایل نقلیه گازوئیل سوز است. / یک آمار خوش بینانه حکایت از آن دارد که هر سال صد هزار وسیله نقلیه جدید در تهران به کار می افتد... اگر وضع آن چنان که اینک هست ادامه یابد. رسیدن روزی که آلودگی هوای تهران برای زندگانی غیر قابل تحمل باشد، چندان دور نیست.

گزارشی از آلودگی هوای تهران در ۴۲ سال پیش

به گزارش پایگاه خبری محیط زیست ایران، جمعه و شنبه، هجدهم و نوزدهم آذر ۱۳۵۶، لایه هایی از مواد آلاینده بر فراز تهران گسترده شد، ذراتی که از احتراق اتومبیل ها، کارخانه ها و مصارف خانگی انرژی ناشی می شدند، درست مثل همین روز ها که نفس های پایتخت هرازچندگاهی زیر فشار تراکم ذرات آلاینده به شماره می افتد. روزنامه اطلاعات در روز یکشنبه ۲۰ آذر ۱۳۵۶ در گزارشی جامع به بررسی دقیق علل و عوامل این آلودگی پرداخت که بر اساس آن از مجموع آلودگی های مختلف هوای تهران ۷۸.۵۵ درصد ناشی از سوخت بنزین در اتومبیل ها و فقط ۱۱.۰۹ درصد حاصل کار وسایل نقلیه گازوئیل سوز بود. اطلاعات در پایان نیز خبر از جنبشی ملی داد که به منظور مبارزه با آلودگی محیط زیست در دفتر تحریریه خود کلید زده، جنبشی که با تشکیل «آگاه ترین و خستگی ناپذیرترین مقامات اداری، محققین وابسته و غیروابسته به سازمان های مسئول مبارزه با آلودگی محیط زیست و دانشگاه ها» از یکشنبه ۲۰ آذر ماه در ساختمان روزنامه اطلاعات آغاز به کار کرد. قرار بود این کمیته مسائل مختلف مربوط به آلودگی مسائل محیط زیست، به ویژه آلودگی آب، خاک و هوا را بررسی کند و با توجه به نتایج حاصله برنامه بریزد و راه حل ارائه دهد، اتفاقی که به نظر می رسد هرگز نیفتاد یا اگر هم افتاد مورد استقبال عمومی قرار نگرفت، چندان که امروز پس از ۴۲ سال هنوز یکی از معضلات اساسی پایتخت ایران همین آلودگی هوا – به ویژه در فصل پاییز – است.

مشروح گزارش اطلاعات را در پی می خوانید:

آسمان تهران در این دو روز به ظاهر ابری بود، اما در واقع آن چه، چون پرده ضخیمی مانع تابش نور خورشید بود، پیش از آن که ابر باشد، لایه ای ضخیم از دود و مواد مسموم کننده بود. در این دو روز، یک جبهه هوای ساکن بر آسمان تهران استیلا داشت و به سبب عدم وزش باد، مواد آلوده کننده ای که از زندگی صنعتی و ماشینی تهران ناشی می شود بر فراز تهران، لایه لایه روی هم نشست و شرایطی به وجود آورد که به گفته پاره ای از افراد آگاه، اگر وضع به همان منوال ادامه می یافت و جبهه هوای متحرکی به تهران نمی رسید، امکان پیش آمدن وضعی مخاطره آمیز برای تهران حتمی بود.
در این دو روز که از شانس خوش یک روزش تعطیل و کم فعالیت بود، خیلی ها احساس کردند چشمانش می سوزد، گلوی شان خشک و دهان شان تلخ است، به سختی نفس می کشند و سرگیجه دارند. اما کمتر کسی بود که بداند چرا؟

چتر مسموم
در روز های عادی، یعنی در شرایطی که باد بوزد و هوا را جابجا کند نیز نگریستن به آسمان تهران از حومه آن، دل آدمی را به درد می آورد. کسانی که عصر ها از اتوبان کرج عازم پایتخت می شوند، آسمان را با دو مرز مشخص می بینند: آسمانی که در غرب قرار دارد آسمانی است آبی و شفاف و آسمانی که بر تهران سایه افکن است تیره، سُربی و غم آور. در زیر این آسمان شهری دیده می شود که رنگ هایش همه تیره است و چرک.
تیرگی آسمان تهران پدیده ای طبیعی نیست بلکه نتیجه توسعه سریع وسایل مختلف آلوده کننده هواست. سرعت این آلودگی در سال های اخیر را تنها از همین یک نکته می توان دریافت که به اعلام رسمی مقامات هواپیمایی کشوری میدان دید افقی در فرودگاه مهرآباد که ۱۴ سال قبل بین ۱۰ تا ۱۲ کیلومتر بود، در ۴ سال قبل به ۱.۵ کیلومتر رسید و مسلما اکنون به مرز یک کیلومتر رسیده است.

تیرگی و چرکی آسمان تهران ساده ترین و پیش پاافتاده ترین جنبه های مربوط به آلودگی هوای آن است. آن واقعیت تلخی که کارشناسان و آگاهان را به هراس انداخته، افزایش مداوم روزافزون مواد مسموم حاصله از فعالیت صنعتی و غیرصنعتی است. به موجب آخرین آمار از شرایط کنونی، هر سال ۱۴۷۹ تن انواع مواد مسموم با هوای تهران آغشته می شود. اگر این رقم را به تن و گرم ضرب و حاصل آن را بر عده چهار میلیون نفری جمعیت تهران تقسیم کنیم، عددی معادل ۳۶۵ به دست می آید. یعنی هر تهرانی سالی ۳۶۵ و روزی یک گرم سم خالص تنفس می کند.
پیش از آن که به معرفی منابعی که این سموم را تولید می کنند بپردازیم، نوع سموم و میزان تولید سالیانه شان را بر حسب تن می نویسیم:
منواکسید کربن: ۵۶۷.۰۵۲
اکسید های ازت: ۲۹.۱۴۹
هیدروکربون ها: ۹۶.۲۹۷
اکسید های گوگرد: ۷۲.۰۴۵
ذرات مختلف: ۹.۹۳۳
تتراایتل سرب: ۶۴۰
این مقادیر در صورتی است که منابع تولیدکننده این سموم بی نقص کار کنند. یعنی اتومبیل ها، کامیون ها، کوره های کارخانه ها، نانوایی ها، حمام ها و وسایل خانگی نظیر بخاری و آبگرمکن همه بی نقص کار کنند. حال آن که چنین نیست و کسی نمی تواند منکر شود که نیمی از وسایل فوق الذکر معیوب است و خیلی بیش تر مواد سمی تولید می کند. به همین جهت اغراق نیست اگر بگوییم هر تهرانی روزی ۵/۱ گرم مواد مسموم را با هوا به ریه می فرستد.

منابع آلودگی
اکثریت تهرانی ها منابع اصلی آلودگی هوای تهران را دود حاصل از دودکش کارخانه ها و کوره ها و اگزوست وسایل نقلیه گازوئیل سوز می دانند، در حالی که بر خلاف پندار عمومی، این بنزین به ظاهر بی دود است که بیش ترین آلودگی را به تهرانی ها تحمیل می کند. از مجموع آلودگی های مختلف هوای تهران ۷۸.۵۵ درصد آن ناشی از سوخت بنزین در اتومبیل هاست و فقط ۱۱.۰۹ درصد این آلودگی حاصل کار وسایل نقلیه گازوئیل سوز است.
سهم سایر منابع در آلودگی هوای تهران به شرح زیر است:
صنایع ۹.۷۷ درصد، وسایل خانگی و تجاری ۱۰.۹ درصد.
با درهم آمیختن سهم دو نوع وسائط نقلیه بنزینی (۷۸.۵۵ درصد) و گازوئیلی (۱۱.۰۹ درصد) این نتیجه به دست می آید که ۸۹.۷ درصد آلودگی هوای پایتخت معلول رشد روزافزودن وسائط نقلیه موتوری است. رشدی که هر سال سریع تر و شدیدتر ادامه یافته (و ادامه دارد) ... یک آمار خوش بینانه حکایت از آن دارد که هر سال صد هزار وسیله نقلیه جدید در تهران به کار می افتد که متاسفانه بیش تر آن ها هم بنزین سوز است؛ بنابراین با توجه به سهم عظیم اتومبیل و کامیون در آلودگی هوا، و این واقعیت که اتومبیل در تهران لجام گسیخته رشد می کند باید پذیرفت اگر وضع آن چنان که اینک هست ادامه یابد. رسیدن روزی که آلودگی هوای تهران برای زندگانی غیر قابل تحمل باشد، چندان دور نیست.

 

سهل انگاری های غیر قابل بخشش
با آن که خطر آلودگی هوای تهران واقعیتی است که از چند سال قبل همه مقامات مسئول به آن اذعان دارند، معهذا کمتر اقدامی موثر در جهت مبارزه با منابع آلوده کننده هوا انجام گرفته است. مثلا از اتوبوس های دودزای شرکت واحد اتوبوسرانی تهران همیشه به عنوان یک مظهر آلودگی هوا نام برده شده است، اما این اتوبوس ها که یک زمان قرار بود جای خود را به اتومبیل های گازسوز بدهند، و زمان دیگری قرار شد خودشان را گازسوز کنند، هنوز هم دود می کنند. این اتوبوس ها حتی در توقف های طولانی در ایستگاه های مبدا و مقصد روشن نگه داشته می شوند، و وقتی علت را از مسئولین شرکت واحد سوال می کنند، جواب می شنوند: «وسایل یدکی برای تعمیر استارت اتوبوس ها نداریم و به همین جهت با آن که اتوبوس ها در حال توقف گازوئیل خام می سوزانند و هوا را بیش تر از موقع حرکت آلوده می کنند، ناگزیریم آن ها را روشن بگذاریم.» یا کمترین اقدامی که ما می توانستیم در جهت کاهش خطرات اتومبیل های بنزین سوز انجام دهیم معاینه ادواری موتور این اتومبیل ها و متوقف کردن اتومبیل هایی بود که موتورشان به علت نقص فنی بد کار می کند؛ اما جز معاینه ۳ ماه یکبار تاکسی ها، هرگز یک وسیله نقلیه بنزینی برای معاینه موتور آن متوقف نشده است.
تنها برنامه ای که در جهت مبارزه با آلودگی هوای تهران از حرف به عمل رسیده، لوله کشی گاز تهران است که متاسفانه آن هم با سرعتی که باید پیشرفت نداشته است. اکنون تعدادی از پانصد کارخانه بزرگ تهران، و نیز تعدادی از کوره ها از سوخت گاز استفاده می کنند، نیز قرار است تعدادی از خانه های تهران و کارگاه های کوچک از سوخت گاز استفاده کنند. ولی آیا این دردی را دوا می کند؟
از مجموع آلودگی هوای تهران ۱.۰۹ درصد آن مربوط به وسایل خانگی و تجاری و ۹.۲۷ درصد آن ناشی از صنایع است. اگر حتی تمام این واحد ها هم گازسوز شوند – که نمی شوند – به کار افتادن فقط ۵۰ هزار اتومبیل تازه اثر گازسوز شدن آن ها را خنثی می کند.

هشدار به شهرستانی ها
تهران چند سال قبل و پیش از آن که تعداد وسائط نقلیه اش از مرز یک میلیون در گذرد یکی از ۲۰ شهر بزرگ و پرجمعیت دنیا که از لحاظ آلودگی هوا سرآمد دیگر شهر ها هستند، شناخته شده بود. مسلما اینک تهران را باید در عداد ده شهر بزرگ دنیا که بیش از سایر شهر ها آلوده هستند دانست. از بخت بد، تهران شرایط جغرافیایی خاصی دارد که شهر های مشابه آن ندارند؛ وجود رشته کوه های البرز که مانع جریان مداوم هوا می شوند، تهران را در وضعی استثنائی قرار داده است. وضعی که میزان آلودگی هوای آن را ۵ برابر بیش تر از میزان قابل قبول کشوری صنعتی، چون آمریکا کرده است. میزان منواکسید موجود در هوای تهران نیز ده برابر بیش تر از مقداری است که وجود آن در هوا از سوی سازمان های معتبر بین المللی خطرناک اعلام شده است. به خاطر این حالات استثنایی است که در بحث از آلودگی هوا تاکید ها همواره بر تهران متمرکز می شود، اما این بدان معنا نیست که شهرستان ها آلودگی هوا ندارند. شهرستانی ها و به ویژه مردم شهرهایی، چون تبریز، مشهد، اصفهان، اهواز و آبادان باید بدانند اگر زود و به موقع نجنبند خیلی سریع در شرایطی قرار خواهند گرفت که اینک هموطنان تهرانی آن ها دارند.
آلودگی هوا تحفه صنعت و زاییده رشد صنایع اتومبیل سازی است و به همین جهت توسعه صنایع و افزایش سرسام آور تعداد اتومبیل در شهر های بزرگ صنعتی ایران، همان شرایطی را از لحاظ آلودگی هوا به وجود می آورد که در تهران ایجاد شده است. از همین رو، هر کوششی که برای مبارزه با این آلودگی انجام می شود، باید کوشش ملی و در سطح کشور باشد؛ و اینک، زمان عمل است
اگر بگوییم تاکنون هرچه در مورد آلودگی هوا انجام شده حرف بوده و بس، سخن گزاف نگفته ایم. دست روی دست گذاشتن و کار را به حرف برگزار کردن، سرانجام تهران را به جایی رساند که استقرار یک جبهه هوای ساکن بر فراز آن، آگاهان را به وحشت انداخت که مبادا فاجعه آلودگی لندن در این جا هم تکرار شود. این وضع حتی آدمی جدی و خستگی ناپذیر، چون سناتور جهانشاه صالح را واداشت که با لحنی آمیخته با یاس از پشت تریبون سنا بگوید: «از بس درباره آلودگی هوا حرف زده ام و نتیجه گرفته نشده، خفقان گرفته ام.»
مجموع این اوضاع سبب شد که روزنامه اطلاعات در راس نشریات یازده گانه موسسه اطلاعات، بسیجی همگانی را برای مبارزه با آلودگی محیط زیست آغاز کند. بسیجی که یازده نشریه موسسه، آن را یاری خواهند داد و امید است دیگر وسایل و سازمان ها نیز به آن بپیوندند.
برای نیل به این هدف، کمیته ای مرکب از آگاه ترین و خستگی ناپذیرترین مقامات اداری، محققین وابسته و غیروابسته به سازمان های مسئول مبارزه با آلودگی محیط زیست و دانشگاه ها از امروز در «اطلاعت» تشکیل شد. این کمیته مسائل مختلف مربوط به آلودگی مسائل محیط زیست، و به ویژه آلودگی آب، خاک و هوا را بررسی می کند و با توجه به نتایج حاصل برنامه می ریزد و راه حل ارائه می دهد.
دو کمیته فرعی مجری طرح های کمیته اصلی هستند: یک کمیته، تبلیغات را برای جلب مشارکت مردم و سازمان ها رهبری خواهد کرد و کمیته دیگر مامور برانگیختن سازمان های مختلف ملی و مردمی برای اقدام جدی و فوری در زمینه مبارزه با آلودگی محیط زیست خواهد بود.
در کوشش ملی موسسه اطلاعات برای مبارزه با آلودگی های محیط زیست، امید اصلی به جلب مشارکت مردم بسته شده است، چرا که این کوشش برای خود مردم است. برای مردمی که بی تردید می خواهند تنی سالم و فرزندانی سالم داشته باشند.
شعار ما در این کوشش ملی این است: «فردای بهتر، با آب و هوای بهتر و با خاک سالم و حیات بخش حق طبیعی فرزندان ایران است.»

کلید واژه :

آلودگی هوای پایتخت

،

آلودگی هوای تهران

،

تهران

،

آلودگی هوا

،

سامانه سیاهه انتشار آلودگی هوا

،

نصب فیلتر دوده

،

وضعیت اضطرار

،

ذرات آلاینده هوای تهران

ثبت نظرات
captcha